Chuồng nuôi thỏ thịt ở nông hộ phổ biến nhất là lồng sàn lưới kê cao khỏi mặt đất, mỗi ô nhốt một nhóm thỏ cùng lứa, phía dưới có khay hứng phân và nước tiểu, phía trên có mái che chống nắng mưa. Kiểu này giữ thỏ khô, tách thỏ khỏi phân của chính nó và dễ dọn, nên giảm hẳn bệnh đường ruột và ghẻ so với nhốt thỏ trên nền đất.
Lồng thỏ có thể mua sẵn hoặc tự làm bằng tre, gỗ, khung sắt và lưới thép. Dù làm bằng gì, mấy điều cốt lõi không đổi: sàn không làm đau chân thỏ, phân lọt xuống được, thỏ không gặm phá ra ngoài được, chuột và rắn không vào được, người nuôi thò tay dọn được mọi góc. Bài này đi lần lượt từng phần, từ chọn kiểu nuôi tới đặt máng và làm mái.
Nuôi thỏ trong lồng hay thả nền: so sánh cho nông hộ
Trước khi làm chuồng, cần chọn kiểu nuôi. Ở nông hộ thường gặp ba kiểu, mỗi kiểu có chỗ mạnh, chỗ yếu riêng:
| Kiểu nuôi | Cách làm | Điểm được | Điểm phải chịu |
|---|---|---|---|
| Lồng sàn lưới kê cao | Lồng lưới thép hoặc nan, chân cao, khay phân bên dưới | Khô, sạch, dễ quan sát từng con, ít bệnh đường ruột | Tốn vật liệu ban đầu, sàn lưới kém có thể làm loét gan bàn chân |
| Ô nền xi măng có chất độn | Ô xây gạch, nền láng, trải trấu hoặc rơm | Thỏ vận động nhiều, làm bằng vật liệu sẵn có | Chất độn ẩm nhanh, phải thay thường xuyên, cầu trùng dễ lây |
| Thả trong vườn quây lưới | Quây một khoảnh đất, có mái trú | Ít công làm chuồng, thỏ tự gặm cỏ | Thỏ đào hang trốn, khó quản lý bệnh, dễ bị chó, chồn bắt |
Với người mới nuôi thỏ thịt, lồng sàn lưới kê cao là kiểu dễ thành công nhất vì tách thỏ khỏi phân. Thả vườn nghe tự nhiên nhưng thỏ đào hang rất giỏi, chỉ vài ngày đã có lối trốn ra ngoài hoặc hang ẩm dưới đất là nơi sinh bệnh. Ô nền hợp khi có sẵn chuồng gạch cũ và bạn chịu thay chất độn đều.
Cỡ lồng và mật độ: đủ chỗ duỗi người, đứng thẳng
Cỡ lồng tính theo một nguyên tắc dễ nhớ: thỏ phải nằm duỗi dài người được, quay đầu được, và ngồi thẳng lưng không chạm nóc. Một lồng nhốt nhóm thỏ thịt cùng lứa phải đủ để những con nhỏ trong nhóm tránh được con lớn khi tranh ăn.
Các tài liệu khuyến nông đưa ra kích thước lồng và số con trên mỗi mét vuông khác nhau tùy giống thỏ to hay nhỏ, nên bạn có thể hỏi trạm khuyến nông hoặc người bán giống về cỡ phù hợp với giống mình nuôi. Điều quan trọng hơn con số là quan sát: thỏ nằm chen chúc, cắn nhau, lông xơ xác, con nhỏ còi hẳn đi là dấu hiệu lồng chật.
Chiều cao lồng khỏi mặt đất nên đủ để khay hứng phân trượt vào ra dễ và người nuôi không phải cúi gập lưng khi dọn. Lồng nhiều tầng tiết kiệm chỗ nhưng tầng trên phải có khay riêng, không để phân, nước tiểu rơi xuống thỏ tầng dưới.
Cửa lồng nên đủ rộng để thò cả hai tay bắt thỏ, mở ra phía trước hoặc phía trên, chốt chắc vì thỏ biết húc cửa. Cửa nhỏ khiến người nuôi phải lôi thỏ qua khe hẹp, dễ làm thỏ hoảng và trầy.
Sàn lồng: chi tiết hay bị làm sai nhất
Sàn phải phẳng và cứng. Sàn lưới võng xuống khi thỏ nhảy làm thỏ đứng không vững, chân dễ kẹt. Lưới sàn nên có khung đỡ bên dưới hoặc dùng loại lưới dày hơn lưới vách.
Ô lưới vừa đủ cho phân lọt. Ô quá to thì chân thỏ con lọt xuống, gãy hoặc trật khớp; ô quá nhỏ thì phân không lọt, đọng lại trên sàn. Khi mua lưới, đặt thử vài viên phân thỏ và nhìn bàn chân thỏ con để chọn.
Không để đầu thép nhọn chĩa lên. Mép lưới cắt ra có những đầu thép sắc. Phải bẻ gập vào trong hoặc nẹp lại, nếu không thỏ sẽ bị cào rách da, chỗ rách nhiễm trùng.
Có một tấm nằm nghỉ. Thỏ đứng trên lưới cả ngày dễ bị loét gan bàn chân, nhất là giống to nặng cân. Đặt thêm một tấm gỗ hoặc tấm nhựa có lỗ ở một góc lồng để thỏ nằm nghỉ, lau rửa hằng tuần.
Sàn nan tre cần làm kỹ. Sàn nan tre rẻ và mát, nhưng nan phải đều, mặt nan nhẵn, khe đều nhau. Nan bị thỏ gặm sứt và ngấm nước tiểu sẽ mục, phải thay định kỳ.
Khay hứng phân, nước tiểu và đường thoát
Khay hứng đặt dưới sàn lồng là thứ làm khác biệt giữa chuồng thỏ sạch và chuồng thỏ hôi. Khay có thể là tôn tráng kẽm, nhựa cứng hoặc một mặt nền xi măng nghiêng có rãnh. Khay nghiêng nhẹ về một phía để nước tiểu chảy dồn ra máng thu, không đọng thành vũng.
Một mẹo nhiều nhà dùng là rải một lớp trấu khô, mùn cưa sạch hoặc tro bếp mỏng lên khay. Lớp này hút nước tiểu, giảm mùi khai, và khi dọn thì gom cả phân lẫn chất độn đem ủ. Lớp độn phải thay khi ẩm, không để mốc.
Khay nên rút ra được để dọn mà không cần mở lồng, không làm thỏ giật mình. Nếu làm nền xi măng nghiêng thay khay, nền phải láng mịn để dễ cọ, cuối dốc có hố hoặc thùng thu, không cho nước tiểu chảy tràn ra đất xung quanh hay xuống mương chung.
Một lưu ý về vật liệu: khay tôn bị nước tiểu ăn mòn khá nhanh, khay nhựa mỏng dễ nứt khi phơi nắng lâu. Dù làm loại nào, cứ vài tuần nên tháo ra cọ rửa, phơi nắng thật khô rồi mới lắp lại.
Máng ăn, máng cỏ và chỗ uống nước
Đặt máng đúng chỗ giúp thức ăn không bị thỏ dẫm, tè lên và giúp người nuôi cho ăn mà không phải mở lồng:
- Máng thức ăn tinh treo hoặc gắn cố định ở vách lồng, miệng máng có gờ để thỏ không cào cám ra ngoài. Máng nặng hoặc gắn chặt, không để thỏ hất đổ.
- Giá cỏ là một khung lưới hoặc nan đặt nghiêng phía ngoài lồng, thỏ rút cỏ qua khe để ăn. Cỏ không nằm trên sàn nên không bị dẫm bẩn, không lẫn phân.
- Chỗ uống có thể là núm uống tự động nối với bình hoặc ống nước, hoặc bát sành nặng gắn cố định. Núm uống giữ nước sạch hơn, nhưng phải kiểm tra hằng ngày xem có tắc không.
- Chiều cao máng ngang tầm ngực thỏ khi đứng bốn chân, để thỏ con cũng với tới mà con lớn không ngồi vào được.
- Số chỗ ăn đủ để cả nhóm cùng ăn một lúc; thiếu chỗ thì con khoẻ chiếm máng, con yếu đứng ngoài và còi dần.
Mọi máng và bình nước nên làm từ vật liệu dễ rửa, không có góc khuất. Máng gỗ thô rẻ nhưng thấm nước, khó làm sạch, dễ mốc; nếu dùng gỗ thì phải phơi thường xuyên.
Mái che, vách che và vật liệu chống thỏ gặm
Mái che chuồng thỏ phải làm được hai việc: chống nắng và chống mưa hắt. Mái tôn đơn rẻ nhưng hấp nhiệt mạnh, trưa hè dưới mái rất nóng. Nếu dùng tôn, nên làm mái cao, có khoảng thoáng giữa mái và đỉnh lồng, thêm một lớp chống nóng như tấm xốp, tấm lá hoặc lưới đen phía dưới tôn. Mái lá, mái ngói giữ mát tốt hơn nhưng phải làm chắc và chống dột.
Mái nên đưa ra xa hơn mép lồng để mưa tạt không hắt vào. Mùa mưa và những đêm gió lạnh, bạn kéo bạt hoặc phên xuống che phía hướng gió, ban ngày cuốn lên cho thoáng. Đây là cách giữ thỏ khô mà vẫn đủ thoáng khí.
Thỏ gặm mọi thứ trong tầm răng vì răng thỏ mọc suốt đời. Khung gỗ, nan tre trong tầm gặm sẽ bị khoét dần; dây điện chạy gần lồng là nguy cơ chập điện và thỏ bị điện giật. Phần khung thỏ với tới nên bọc lưới hoặc dùng sắt; dây điện đi trong ống, xa tầm lồng.
Gỗ, tre dùng làm lồng không nên quét sơn, dầu chống mối hay hoá chất có mùi nặng. Nếu buộc phải xử lý chống mọt, làm xong để khô thoáng lâu ngày, hết hẳn mùi mới cho thỏ vào. Vật liệu cũ đã từng chứa hoá chất nông nghiệp thì không dùng làm lồng thỏ.
Ô cách ly và ô dự phòng: hai ô nhỏ nên làm ngay từ đầu
Nhiều nhà làm chuồng vừa khít số thỏ định nuôi, đến khi có con ốm hoặc mua thêm thỏ thì không còn chỗ nào để tách riêng. Kết quả là con ốm vẫn nằm chung với cả nhóm, con mới mua thả thẳng vào đàn cũ. Đó là hai con đường lây bệnh phổ biến nhất trong chuồng thỏ nông hộ.
Ô cách ly dành cho thỏ mới mua về. Ô này đặt cách dãy lồng chính một khoảng, tốt nhất ở cuối hướng gió, có máng, bình nước và dụng cụ dọn riêng. Thỏ mới ở đây một thời gian để người nuôi theo dõi ăn uống, phân, tai, mũi rồi mới nhập đàn.
Ô bệnh dành cho con có dấu hiệu lạ: bỏ ăn, tiêu chảy, gãi tai, chảy mũi. Tách sớm giúp con ốm được theo dõi kỹ, cho ăn riêng, và các con khác không tiếp xúc thêm. Ô bệnh dọn sau cùng trong ngày, người nuôi rửa tay sau khi dọn.
Hai ô này không cần to hay đẹp, chỉ cần riêng biệt, khô, dễ cọ rửa. Lúc chưa dùng tới, có thể để trống, phơi nắng. Người nuôi lâu năm thường nói ô cách ly là thứ rẻ nhất mà cứu được nhiều thỏ nhất trong cả chuồng.
Kiểm tra chuồng trước khi thả lứa thỏ đầu tiên vào
Chuồng làm xong, trước khi đón thỏ về, bạn nên đi một vòng kiểm theo thứ tự sau:
- Thò tay vuốt khắp mặt trong lồng, tìm đầu thép, dằm tre, đinh lòi ra.
- Ấn thử sàn ở giữa xem có võng, có kẽ hở lọt chân không.
- Đổ thử một gáo nước lên khay xem nước có chảy về máng thu hay đọng lại.
- Mở đóng từng cửa lồng, kiểm chốt có giữ chắc khi húc mạnh không.
- Tìm các khe hở mà chuột, rắn có thể chui vào, nhất là chỗ nối khung với vách.
- Đứng dưới mái vào giữa trưa một hôm nắng để cảm nhận độ nóng thật trong chuồng.
- Ngửi xem còn mùi sơn, mùi gỗ mới, mùi hoá chất không; còn thì để thoáng thêm vài ngày.
Làm đủ bảy bước này mất chưa tới một buổi, nhưng tránh được những tai nạn mà người mới nuôi hay gặp ở tuần đầu: thỏ kẹt chân, thỏ bị cào rách, thỏ trốn ra ngoài đêm đầu tiên hay chuột vào cắn thỏ con.
Câu hỏi thường gặp
Chuồng thỏ nên quay hướng nào?
Ở phần lớn các vùng, chuồng mở mặt chính về hướng đông hoặc đông nam là thuận, đón nắng sớm và tránh nắng chiều gắt. Quan trọng hơn hướng là có mái che đủ rộng và có tấm che kéo xuống được ở phía gió lạnh, mưa hắt của vùng bạn ở.
Có nên làm lồng thỏ bằng gỗ kín toàn bộ không?
Lồng gỗ kín bốn mặt thì tối, bí, giữ hơi khai và nóng, lại khó làm sạch vì gỗ ngấm nước tiểu. Nếu dùng gỗ, chỉ nên làm khung và có thể làm vách phía sau, còn mặt trước và sàn nên là lưới hoặc nan để thoáng và dễ dọn.
Thỏ cắn lưới lồng có sao không?
Thỏ thỉnh thoảng gặm lưới là thói quen bình thường vì răng mọc liên tục. Nhưng thỏ gặm lưới liên tục, cắn vách có thể là dấu hiệu lồng chật, buồn chán hoặc thức ăn thiếu chất xơ. Tăng cỏ khô, cành cây sạch cho gặm và xem lại mật độ.
Có thể dùng lồng gà cũ để nuôi thỏ không?
Có thể tận dụng khung, nhưng sàn lồng gà thường có ô lưới khác và nghiêng cho trứng lăn, không hợp chân thỏ. Lồng cũ phải cọ rửa, phơi nắng, sát trùng kỹ và để trống một thời gian để giảm mầm bệnh của gia cầm trước khi dùng.
Chuồng thỏ có cần đèn ban đêm không?
Thỏ thịt không cần thắp đèn sáng cả đêm, ánh sáng liên tục còn làm thỏ khó nghỉ. Chỉ cần một bóng nhỏ để người nuôi đi kiểm tra buổi tối, và chuồng không để tối đen hoàn toàn quá lâu vào ban ngày.
Bao lâu thì phải sát trùng toàn bộ chuồng thỏ một lần?
Dọn khay hằng ngày, cọ khay và máng hằng tuần, còn sát trùng toàn bộ thì làm mỗi khi bán xong một lứa, trước khi nhập lứa mới. Khi có thỏ bệnh, cần hỏi thú y xã về cách tiêu độc phù hợp với bệnh đó.