Nuôi thỏ thịt ở nhà cần bốn thứ có sẵn trước khi mua con đầu tiên: một góc mát, khô, kín gió lùa và xa chỗ ngủ của người; nguồn cỏ, lá sạch đủ cho cả đàn mỗi ngày; người chăm đều đặn sáng chiều không bỏ buổi nào; và một chỗ bán đã hỏi trước. Thiếu một trong bốn thứ đó, đàn thỏ thường hỏng ở tháng thứ hai, thứ ba chứ không phải vì giống kém.
Thỏ là con nuôi nhỏ, ít tốn chỗ, không kêu ồn, ăn được nhiều loại cỏ lá quanh vườn, nên hay được chọn làm con nuôi thêm cho nhà ở quê và ven đô. Nhưng thỏ cũng nhạy với nóng, với thức ăn ướt, với thay đổi đột ngột hơn gà vịt nhiều. Bài này giúp bạn tự trả lời xem nhà mình có hợp nuôi thỏ không, cần chuẩn bị những gì và nên bắt đầu ở quy mô nào. Chuyện phối giống, thỏ mẹ đẻ và chăm thỏ sơ sinh thuộc mảng sinh sản, không bàn ở đây; bài chỉ nói nuôi thỏ thịt từ lúc mua thỏ con đã cai sữa về.
Nuôi thỏ hợp với nhà nào, không hợp với nhà nào
Hợp với nhà có người ở nhà sáng và chiều. Thỏ cần được cho ăn ít nhất hai lần một ngày, dọn khay phân, kiểm nước. Nhà có ông bà, người nội trợ hoặc người làm nghề tự do quanh nhà là hợp nhất. Nhà mà cả nhà đi làm từ sáng sớm tới tối thì gần như chắc chắn bỏ sót.
Hợp với nhà có vườn, bờ ruộng, bãi cỏ sạch gần. Thỏ ăn cỏ lá tươi là chính. Nhà có sẵn bờ cỏ, hàng rào cây lá, vạt rau lang hay ruộng ngô thì chi phí thức ăn nhẹ hẳn. Nhà ở phố chật phải mua toàn bộ thức ăn thì nuôi thỏ thịt khó có lời.
Không hợp nếu chỉ có một góc sân phơi nắng. Thỏ chịu lạnh khá hơn chịu nóng. Một góc sân trống trải, mái tôn thấp hướng tây, trưa hè nóng hầm hập là nơi thỏ dễ say nóng và chết hàng loạt. Nếu nhà không có chỗ mát, phải làm mái chống nóng trước.
Không hợp nếu hàng xóm sát vách và nhạy mùi. Thỏ ít kêu nhưng nước tiểu thỏ khai và nặng mùi nếu không dọn. Nhà phố liền kề, chuồng đặt sát tường nhà bên là chuyện dễ sinh va chạm.
Cần cân nhắc nếu trong nhà có chó, mèo thả rông. Chó mèo nhà không nhất thiết cắn thỏ, nhưng chúng quanh quẩn bên chuồng làm thỏ hoảng, dẫm đạp nhau, bỏ ăn. Chuồng phải đặt chỗ chó mèo không tới được.
Chọn chỗ đặt chuồng: mát, khô, kín gió lùa và xa chỗ ngủ
Chỗ đặt chuồng quyết định phần lớn chuyện thỏ khoẻ hay ốm. Nơi tốt thường là dưới tán cây lớn, dưới mái hiên phía đông hoặc phía bắc của nhà, trong một gian nhà kho thoáng có cửa sổ. Ánh nắng sớm chiếu xiên vào một chút thì tốt, nắng trưa và nắng chiều chiếu thẳng vào lồng thì không.
Mát nhưng không lùa gió. Thoáng khí là cần để hơi khai từ nước tiểu bay đi, nhưng gió lùa thẳng qua lồng nhất là ban đêm và mùa mưa làm thỏ dễ viêm mũi, tiêu chảy. Một mặt kín, một mặt thoáng, có tấm bạt hoặc phên cuốn lên thả xuống được là cách nhiều nhà làm.
Khô và cao ráo. Nền chỗ đặt chuồng phải thoát nước tốt, không đọng vũng khi mưa to. Thỏ sống trên nền ẩm, lồng ẩm là nguồn của ghẻ, nấm và cầu trùng.
Xa chỗ ngủ, chỗ nấu ăn và giếng nước. Đặt chuồng sát buồng ngủ thì mùi và ruồi vào nhà; sát giếng thì nước tiểu, phân ngấm xuống. Luật Chăn nuôi 2018 có đặt yêu cầu về vệ sinh chuồng trại và xử lý chất thải cho chăn nuôi nông hộ ở mức nguyên tắc; bạn nên hỏi ủy ban nhân dân xã nơi mình ở xem địa phương đang áp dụng thế nào, vì văn bản hướng dẫn có thể đã thay đổi.
Chặn được chuột, rắn, chồn, mèo hoang. Thỏ con mới mua về hay bị chuột cắn tai, rắn chui vào lồng. Chỗ đặt chuồng nên có lối đi sạch quanh, không sát bụi rậm, đống củi.
Một ngày nuôi thỏ mất bao nhiêu công
Nhiều người nghĩ thỏ ăn cỏ thì cứ ném cỏ vào là xong. Thật ra công chăm thỏ không nặng nhưng dàn đều trong ngày. Bảng dưới là nhịp việc thường gặp của một đàn nhỏ vài chục con, ví dụ giả định:
| Thời điểm | Việc chính | Ghi chú |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Nhìn qua từng lồng, dọn thức ăn thừa đêm trước, thay nước, cho ăn phần tinh | Đây là lúc phát hiện con bỏ ăn, phân lạ sớm nhất |
| Giữa buổi sáng | Cắt cỏ, hái lá, rửa nếu bẩn rồi trải ra cho ráo | Không cho ăn cỏ còn đẫm sương hay nước mưa |
| Trưa | Kiểm nước uống, che nắng, làm mát nếu trời nóng | Mùa hè là việc quan trọng nhất trong ngày |
| Chiều muộn | Cho ăn bữa xanh chính, dọn khay phân | Thỏ ăn nhiều về chiều tối và ban đêm |
| Hằng tuần | Cọ khay, phơi khay, quét mạng nhện, rắc vôi lối đi | Lồng sạch giảm hẳn ghẻ và tiêu chảy |
Với đàn vài chục con, phần mất công nhất thường là đi cắt cỏ chứ không phải cho ăn. Vì vậy trước khi tính quy mô, bạn nên đi một vòng quanh nhà xem mỗi ngày cắt được bao nhiêu cỏ lá sạch, đi xa bao lâu, mùa khô còn không. Con số đó đặt trần cho số thỏ bạn nuôi được, không phải số tiền mua giống.
Nguồn cỏ lá quanh nhà quyết định nuôi được bao nhiêu con
Thức ăn của thỏ thịt nông hộ gồm phần xanh (cỏ, lá, rau, dây lang) là chính, thêm phần tinh (cám, ngô, thức ăn viên) để thỏ lớn nhanh và chắc thịt hơn. Phần xanh rẻ nhưng tốn công; phần tinh đỡ công nhưng tốn tiền. Cách phối thế nào có bài riêng trong chuyên mục này, ở đây chỉ bàn chuyện nguồn.
Những nguồn xanh hay dùng ở nông thôn là cỏ voi, cỏ sả, cỏ lông tây trồng bờ ao; dây và lá khoai lang; lá mít, lá dâm bụt, lá chuối non; rau muống, rau lang thừa của bữa nhà. Mỗi vùng một khác, nhưng nguyên tắc chung là nguồn phải sạch: không cắt cỏ ven ruộng vừa phun thuốc, không cắt ven đường xe đông, không cắt sát chuồng gà vịt của nhà khác vì dễ mang mầm bệnh về.
Nhiều nhà nuôi thỏ ổn định đều có một vạt cỏ trồng riêng, dù chỉ vài luống sau nhà. Cỏ trồng riêng biết rõ sạch, cắt theo lứa đều, mùa khô tưới được. Nếu định nuôi lâu dài, bạn nên trồng cỏ trước khi mua thỏ vài tuần, để lúc thỏ về đã có cỏ cắt.
Mùa mưa và mùa khô là hai thời điểm thiếu thức ăn xanh đạt chuẩn: mùa mưa cỏ lúc nào cũng ướt, mùa khô cỏ cằn. Nhà nuôi lâu thường phơi sẵn cỏ khô, rơm sạch hoặc dự trữ thức ăn viên cho những tuần đó.
Bắt đầu với bao nhiêu con và theo thứ tự nào
Người mới nuôi thỏ hay mắc một lỗi: thấy dễ nên mua nhiều ngay từ đầu, đến khi gặp lứa bệnh đầu tiên thì mất trắng. Thứ tự an toàn hơn thường như sau:
- Làm chuồng, khay hứng phân và mái che xong trước, để không ít ngày cho bay mùi sơn, mùi gỗ mới.
- Trồng hoặc xác định nguồn cỏ lá sạch, thử cắt vài ngày liền xem có đều không.
- Hỏi trước chỗ bán: quán ăn, người thu mua, chợ quê. Hỏi họ mua thỏ cỡ nào, mua đều hay theo mùa.
- Mua một lứa nhỏ, ví dụ giả định chục con thỏ con đã cai sữa, cùng một nguồn, cùng lứa tuổi.
- Nuôi trọn một lứa tới khi bán, ghi chép thức ăn, số con hao, ngày bán.
- Dọn sạch, để trống chuồng một thời gian rồi mới nhập lứa sau, lớn hơn lứa trước nếu lứa đầu ổn.
Cách "cùng vào cùng ra" này, tức cả lứa vào chuồng cùng lúc và bán hết cùng lúc rồi mới dọn chuồng, là nguyên tắc an toàn sinh học dùng cho mọi con nuôi. Với thỏ, nó giúp cắt vòng lây của cầu trùng và ghẻ từ lứa cũ sang lứa mới. Phần tự giữ thỏ làm giống, cho thỏ đẻ thuộc mảng sinh sản, cần kỹ thuật riêng; người mới nên nuôi thịt vài lứa cho quen rồi hẵng tính.
Bán thỏ thịt ở mức nông hộ: hỏi trước, đừng nuôi rồi mới tìm
Thỏ thịt không phải món ai cũng ăn như thịt gà, nên chỗ bán ở mỗi vùng rất khác nhau. Có nơi có quán chuyên món thỏ, có người thu mua đi từng nhà; có nơi gần như không ai mua. Vì thế việc hỏi đầu ra phải làm trước khi mua giống, không phải khi thỏ đã lớn.
Khi hỏi, bạn nên hỏi cụ thể: họ mua thỏ sống hay đã làm thịt, cỡ con nào, mua bao nhiêu mỗi lần, có mua đều quanh năm không, thanh toán thế nào. Người mua thường ưng thỏ đều cỡ, lông mượt, không gầy; một lứa nuôi đều nhau bán dễ hơn một lứa lổn nhổn.
Về giết mổ, nếu bán thịt thì nên làm ở cơ sở giết mổ được cơ quan thú y kiểm soát hoặc để người mua tự lo theo đúng quy định ở địa phương. Thỏ ốm, thỏ chết không rõ nguyên nhân thì không bán, không cho người khác, mà xử lý theo hướng dẫn của thú y xã. Bài này không bàn giá vì giá mỗi nơi mỗi lúc một khác; bạn tự tính bằng cách ghi chép chi phí thức ăn và số con hao của lứa đầu.
Giấy tờ, hàng xóm và những chuyện ngoài chuồng
Chăn nuôi nông hộ quy mô nhỏ thường không cần giấy phép phức tạp, nhưng Luật Chăn nuôi 2018 có quy định về kê khai hoạt động chăn nuôi với ủy ban nhân dân cấp xã và về xử lý chất thải. Mức nào phải kê khai, kê khai theo mẫu nào, bạn hỏi cán bộ nông nghiệp hoặc thú y của xã, vì quy định hướng dẫn và cách làm ở từng địa phương có thể khác và có thể đã sửa đổi.
Chuyện hàng xóm nhiều khi còn quan trọng hơn giấy tờ. Mùi khai, ruồi và nước rửa chuồng chảy sang đất nhà bên là ba nguồn va chạm hay gặp. Có khay hứng phân, dọn đều, ủ phân thỏ có nắp đậy và có hố thu nước rửa chuồng riêng là xử lý được gần hết.
Cuối cùng là chuyện trẻ con trong nhà. Thỏ dễ thương nên trẻ hay bế, cho ăn bánh kẹo, mở lồng chơi. Thỏ bị bế sai tư thế có thể giãy mạnh và tổn thương lưng; trẻ bị thỏ cào, cắn cũng là chuyện có thật. Nên dặn trẻ không tự mở lồng, rửa tay sau khi chạm thỏ, và coi đàn thỏ thịt là việc của người lớn.
Câu hỏi thường gặp
Nuôi thỏ thịt ở thành phố, trên sân thượng được không?
Về kỹ thuật thì làm được nếu có mái che nóng và nguồn thức ăn, nhưng sân thượng mùa hè rất nóng, phải mua gần hết thức ăn, mùi và nước rửa chuồng dễ ảnh hưởng nhà bên. Nhiều nơi trong đô thị còn hạn chế chăn nuôi trong khu dân cư, nên hỏi phường trước khi làm.
Thỏ có cần tắm không?
Không nên tắm thỏ. Thỏ tự liếm lông, lông thỏ lâu khô, tắm ướt dễ làm thỏ nhiễm lạnh và viêm phổi. Thỏ bẩn thường do lồng bẩn, khay đầy hoặc tiêu chảy; cách đúng là dọn chuồng và tìm nguyên nhân, không phải đem đi tắm.
Nuôi thỏ có hôi không?
Phân thỏ dạng viên khô, ít mùi; mùi nặng chủ yếu đến từ nước tiểu đọng lâu ở khay và nền. Có khay hứng phân, dọn hằng ngày, rắc tro bếp hoặc trấu khô xuống khay và để chỗ chuồng thoáng thì mùi giảm rất nhiều.
Nuôi chung thỏ với gà trong một chuồng có được không?
Không nên. Gà bới, làm bẩn thức ăn và nước của thỏ, hai loài mang những mầm bệnh khác nhau, nhịp ăn ngủ cũng khác. Nuôi cả hai thì làm chuồng riêng, có lối đi riêng, dụng cụ cho ăn riêng.
Mới nuôi lứa đầu thì nên mua thỏ con hay thỏ đã lớn?
Người nuôi thịt thường mua thỏ con vừa cai sữa đã ăn được cỏ và thức ăn tinh. Thỏ quá nhỏ, mới tách mẹ vài ngày, dễ chết khi đổi chỗ đổi thức ăn. Hỏi người bán thỏ đã tách mẹ bao lâu và đang ăn gì để nuôi tiếp cho giống.
Nuôi thỏ có bị lây bệnh sang người không?
Phần lớn bệnh thỏ không lây sang người, nhưng một số bệnh ngoài da như ghẻ, nấm có thể gây ngứa ở người tiếp xúc nhiều. Rửa tay bằng xà phòng sau khi bắt thỏ, dọn chuồng, đeo găng khi chạm thỏ bị bệnh da là đủ phòng ở mức gia đình.