Nuôi ếch trong vèo là cách nuôi ếch trong những lồng lưới hình hộp dựng bằng cọc tre hoặc khung ống, đặt trong ao hoặc mương, đáy lưới ngập nước, trên có sàn nổi cho ếch lên nghỉ và ăn, và có nắp lưới che kín phía trên. Cách này tận dụng ao sẵn có, nước ao giữ mát cho ếch, đầu tư ít hơn xây bể xi măng, dễ quan sát và dễ bắt hơn thả ếch ra cả ao.
Đổi lại, vèo phụ thuộc hoàn toàn vào chất lượng nước ao, dễ bị rắn, chuột cắn lưới, và phải gia cố trước mùa mưa bão. Bài này đi qua chọn ao, dựng vèo, thả ếch, cho ăn, phân cỡ, vệ sinh và thu hoạch ở quy mô hộ gia đình. Cách chọn ếch giống và việc cho ếch đẻ thuộc chuyên mục khác, ở đây chỉ nhắc khi cần.
Vèo nuôi ếch là gì và hợp với ai
Vèo là một chiếc lồng lưới mềm căng trên khung, giống chiếc mùng lớn úp ngược xuống mặt nước. Phần đáy vèo chìm dưới nước một đoạn, phần trên nhô khỏi mặt nước và được che kín bằng lưới nắp. Ếch sống trong vèo, nửa dưới nước, nửa trên sàn nổi, giống như cách ếch ngoài tự nhiên lúc ngâm mình, lúc ngồi trên bờ, trên lá.
Mô hình này hợp với hộ đã có ao hoặc mương nước khá sạch nhưng không muốn xây bể, hoặc không đủ đất cạn để làm chuồng ếch. Một ao có thể đặt nhiều vèo, mỗi vèo nuôi một lứa hoặc một cỡ ếch, nên chuyện phân cỡ và quản lý từng nhóm dễ hơn nhiều so với thả chung cả ao.
Vèo cũng có giới hạn rõ ràng. Nước trong vèo chính là nước ao: ao bẩn, ao có tảo dày, ao nhận nước thải thì vèo cũng thế, ếch sẽ bệnh. Ao quá cạn vào mùa khô làm đáy vèo hở, ao quá sâu vào mùa lũ làm vèo ngập. Lưới vèo là thứ ếch dựa vào để không thoát ra ngoài, nên chỉ một lỗ thủng nhỏ do chuột cắn là có thể mất một phần đàn.
Vì vậy trước khi làm, nên hỏi ba câu: ao nhà có giữ được nước quanh năm không, nước có sạch không, và có ai trông được vèo mỗi ngày không. Nếu một trong ba câu trả lời là không, cần giải quyết trước hoặc chọn mô hình khác.
Chọn ao và chỗ đặt vèo
Nước ao sạch, có lưu thông. Ao lấy nước được từ kênh sạch, có thể thay nước khi cần là tốt nhất. Ao tù, đáy nhiều bùn đen, có mùi thì nên cải tạo trước khi đặt vèo: tháo cạn, vét bùn, phơi đáy theo hướng dẫn khuyến nông.
Độ sâu vừa phải chỗ đặt vèo. Chỗ đặt vèo cần đủ nước để đáy vèo luôn ngập, nhưng không quá sâu để cọc đứng vững và bạn còn lội xuống kiểm tra được. Bờ ao thoai thoải gần nhà thường là chỗ hợp.
Có bóng mát một phần. Ếch không chịu được nắng gắt chiếu thẳng suốt ngày. Chọn chỗ có bóng cây ven ao một phần trong ngày, hoặc chuẩn bị lưới đen, lá dừa che nắng phía trên vèo.
Gần nhà, dễ trông. Vèo đặt xa nhà dễ bị trộm, bị rắn chuột phá mà không ai biết. Đặt ở chỗ bạn đi ngang qua nhiều lần trong ngày giúp phát hiện sự cố sớm.
Xa nguồn thuốc và nước thải. Ao sát ruộng hay phun thuốc, sát chuồng heo có nước thải chảy vào là chỗ không hợp. Ếch rất nhạy với hoá chất trong nước vì hấp thụ một phần qua da.
Tính trước mùa nước. Vùng hay ngập lũ phải tính cọc đủ cao, vèo có thể nâng lên khi nước dâng. Vùng mùa khô ao cạn phải có nguồn nước bơm bù.
Dựng vèo từng bước
Kích thước vèo tuỳ ao và số ếch định nuôi; nhiều hộ làm vèo vài mét vuông mỗi chiếc để dễ quản lý. Trình tự chung:
- Cắm cọc khung: cọc tre già hoặc ống sắt mạ cắm sâu xuống đáy ao ở bốn góc và dọc các cạnh, đủ chắc để chịu gió và sức nặng lưới ướt.
- Căng lưới: dùng lưới cước hoặc lưới nylon mắt nhỏ hơn đầu ếch nhỏ nhất định thả, may thành hộp có đáy. Treo lưới vào khung sao cho đáy vèo chìm dưới nước một đoạn, không chạm bùn đáy ao.
- Làm sàn nổi: đặt trong vèo một hoặc vài tấm sàn bằng xốp bọc lưới, ván nhẹ hoặc phên tre đan, nổi sát mặt nước, chiếm một phần diện tích vèo. Đây là chỗ ếch lên nghỉ và ăn.
- Che nắp: may lưới nắp kín phía trên, có một cửa nhỏ buộc dây để mở ra cho ăn, vớt ếch chết. Nắp ngăn ếch nhảy ra và ngăn chim, rắn từ ngoài vào.
- Che nắng một phần: phủ lá dừa, lưới đen lên một góc nắp vèo, để ếch có chỗ trốn nắng mà vẫn đủ sáng.
- Kiểm tra lần cuối: đi quanh vèo, sờ dọc đường may, mép lưới, chỗ buộc vào cọc, bảo đảm không có khe hở; ngâm vèo vài ngày cho lưới mềm và sạch mùi trước khi thả.
Lưới cũ, lưới đã phơi nắng lâu năm thường giòn, dễ rách. Với vèo nuôi ếch, tiết kiệm ở khâu lưới thường là tiết kiệm sai chỗ: một vết rách đêm mưa có thể làm mất nhiều hơn số tiền mua lưới mới. Khi đã có vèo, nên để sẵn vài tấm lưới và kim chỉ để vá ngay khi phát hiện lỗ thủng.
Thả ếch vào vèo và mật độ ban đầu
Ếch thả vào vèo nên là ếch con đã quen ăn cám viên, đồng cỡ, nhanh nhẹn, da bóng, không trầy xước, không có đốm đỏ ở chân, bụng. Việc chọn giống và nơi mua giống thuộc mảng con giống; ở đây chỉ nhắc: ếch chưa quen ăn cám thả vào vèo rất khó tập, dễ còi và chết.
Thả vào lúc sáng sớm hoặc chiều mát. Để bao, thùng ếch trong bóng râm cạnh ao một lúc, tưới chút nước ao vào cho ếch quen dần nhiệt độ, rồi mới mở cho ếch nhảy vào vèo. Không đổ cả bao ếch xuống cùng lúc, vì ếch hoảng sẽ đâm vào lưới, trầy mõm.
Mật độ là chuyện mỗi tài liệu nói một khác, tuỳ cỡ vèo, độ sạch của ao và kinh nghiệm người nuôi. Nguyên tắc cho người mới là thả thưa hơn mức khuyến cáo phổ biến ở địa phương, theo dõi vài tuần rồi mới điều chỉnh. Thả dày làm ếch tranh ăn, cắn nhau, nước trong vèo bẩn nhanh, bệnh dễ lây cả vèo.
Mấy ngày đầu, ếch thường ăn ít, ngồi im ở góc vèo. Cho lượng cám nhỏ, quan sát xem ếch có lên sàn ăn không. Ghi lại số ếch chết trong tuần đầu; nếu chết nhiều bất thường, xem lại nguồn giống và khâu chở.
Cho ếch ăn trên sàn nổi
Ếch đớp mồi chuyển động, nên cám viên nổi dễ được ếch ăn hơn cám chìm. Những điểm thực tế khi cho ăn:
- Rải cám lên sàn nổi hoặc vùng nước ngay sát sàn, không rải khắp vèo; cám chìm xuống đáy là cám mất và làm bẩn nước.
- Chia thành vài bữa trong ngày, bữa chiều tối thường là bữa chính vì ếch hoạt động mạnh hơn về chiều và đêm.
- Giữ giờ cho ăn đều đặn; ếch nhanh chóng quen tiếng động, bóng người lúc cho ăn và tụ về sàn.
- Lượng cám điều chỉnh theo thực tế: sau một khoảng ngắn mà cám còn nổi nhiều trên sàn là đã cho dư.
- Có thể xen một ít mồi sống như trùn quế, dế, côn trùng bắt từ bẫy đèn nếu sẵn, nhưng nền chính vẫn là cám viên.
- Cám để nơi khô, kín, tránh ẩm mốc và chuột; không dùng cám đã đổi màu, có mùi.
- Trời mưa dầm, lạnh hoặc nắng nóng gắt thì giảm lượng ăn.
Mỗi sáng, mở cửa nắp nhìn sàn: cám thừa đọng thành bết, nước quanh sàn có váng là dấu hiệu cần giảm thức ăn và dọn sàn. Sàn ăn cũng nên được nhấc lên cọ rửa định kỳ, vì cám thừa và phân ếch bám lâu ngày là nơi vi khuẩn sinh sôi.
Phân cỡ định kỳ: vì ếch lớn ăn ếch nhỏ
Ếch là loài ăn thịt và không ngại ăn đồng loại. Trong cùng một vèo, chỉ sau vài tuần đã có con lớn vượt hẳn, con còi lại. Con lớn chiếm sàn ăn, con nhỏ bị đẩy ra rìa; khi chênh lệch đủ lớn, ếch lớn sẽ đớp ếch nhỏ. Người nuôi nhiều khi thắc mắc vì sao số ếch giảm dần mà không thấy xác chết, phần lớn lý do nằm ở đây.
Cách xử lý là phân cỡ: định kỳ bắt ếch ra, chia theo cỡ, mỗi cỡ một vèo riêng. Nuôi bằng vèo có lợi thế lớn ở chỗ này, vì có nhiều vèo nhỏ sẵn để chia. Thời điểm phân cỡ không cố định, cứ thấy trong vèo có những con lớn rõ rệt so với phần còn lại là làm.
Khi phân cỡ, dùng vợt lưới mềm, làm vào lúc trời mát, thao tác nhanh, có thau nước sạch để tạm giữ ếch. Không để ếch nằm khô lâu trên nền đất nóng. Sau phân cỡ, cho ăn nhẹ hơn một hai bữa vì ếch bị xáo trộn thường ăn kém.
Ví dụ giả định: một hộ có năm vèo, ban đầu thả ếch vào ba vèo, để trống hai vèo. Lần phân cỡ đầu, những con lớn nhất chuyển sang vèo trống thứ nhất; lần thứ hai lại tách tiếp. Cuối vụ, mỗi vèo là một nhóm cỡ gần đều, thu hoạch được từng đợt thay vì phải bán một lần cả lớn lẫn nhỏ.
Vệ sinh vèo, mùa mưa bão và thu hoạch
Vệ sinh lưới. Lưới vèo ngâm lâu trong ao bị rêu, tảo bám làm bít mắt lưới, nước trong vèo kém lưu thông. Định kỳ cọ lưới bằng bàn chải mềm, hoặc chuyển ếch sang vèo dự phòng để kéo vèo cũ lên phơi nắng, vá lại.
Dời vị trí vèo. Đáy ao ngay dưới vèo nhận nhiều cám thừa và phân ếch. Sau một hai lứa, nên dời vèo sang chỗ khác trong ao để đáy ao chỗ cũ có thời gian tự phục hồi.
Trước mùa mưa bão. Gia cố cọc, buộc thêm dây giằng, kiểm tra nắp lưới. Khi dự báo gió lớn, có thể hạ bớt chiều cao phần vèo nhô trên mặt nước để giảm sức gió.
Khi nước ao lên xuống. Nước dâng thì nâng lưới lên cọc, nước rút thì hạ xuống, giữ đáy vèo luôn ngập và phần sàn nổi luôn sát mặt nước.
Thu hoạch. Ếch đủ cỡ thì gom về một góc vèo, dùng vợt bắt. Bắt vào sáng sớm, cho vào thùng có lỗ thoáng, ít nước, để chỗ mát. Bán ở quy mô nông hộ thì hẹn trước với quán ăn, mối buôn quanh vùng về cỡ và số lượng, thu đúng lượng cần, ếch còn lại để nuôi tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Vèo nuôi ếch nên làm bằng lưới gì?
Thường dùng lưới cước hoặc lưới nylon mềm, mắt nhỏ hơn đầu ếch nhỏ nhất định thả. Lưới mềm giúp ếch nhảy va vào không bị trầy mõm. Tránh lưới kim loại, lưới có cạnh sắc. Lưới nên đủ bền để chịu nắng mưa và có sẵn lưới dự phòng để vá.
Một ao có thể đặt bao nhiêu vèo?
Tuỳ diện tích, độ sạch của nước và khả năng thay nước. Đặt quá nhiều vèo làm nước ao nhận nhiều cám thừa và chất thải, nhanh bẩn. Người mới nên đặt ít vèo, chừa phần lớn mặt ao trống, theo dõi nước một vụ rồi mới tăng.
Ếch trong vèo có cần thay nước không?
Nước trong vèo là nước ao, nên khi cần thì thay nước cả ao hoặc một phần ao. Ao nối được với kênh sạch là thuận lợi lớn. Nếu ao tù, không thay được nước, mật độ ếch trong các vèo phải giữ thấp hơn nhiều.
Rắn chui vào vèo ếch thì phải làm sao?
Rắn thường lần theo mùi ếch, tìm khe hở ở nắp và đường may. Kiểm tra nắp mỗi ngày, dọn cỏ rậm quanh bờ ao, vá ngay chỗ hở. Gặp rắn trong vèo thì giữ khoảng cách an toàn, dùng sào dài đẩy ra, không bắt bằng tay; rắn lạ hay rắn độc thì nhờ người có kinh nghiệm.
Có thể nuôi ếch trong vèo trên sông không?
Một số nơi đặt vèo, lồng trên sông, kênh lớn, nhưng việc này liên quan tới quy định sử dụng mặt nước, luồng lạch và có rủi ro nước lũ, ô nhiễm từ thượng nguồn. Nên hỏi chính quyền xã trước khi làm, và với nông hộ mới bắt đầu thì ao nhà vẫn dễ kiểm soát hơn.
Ếch trong vèo kêu to có làm phiền hàng xóm không?
Ếch đực kêu nhiều vào mùa mưa, nhất là ban đêm, và tiếng kêu có thể nghe rõ ở khoảng cách gần. Nếu ao sát nhà hàng xóm, nên nói trước, đặt vèo ở phía xa nhà người khác, và giữ khu nuôi sạch để không có mùi.