Chống nóng cho thỏ mùa hè gồm ba việc: giữ chuồng dưới bóng mát với mái cách nhiệt, cho thỏ nước mát uống thoải mái, và làm mát không khí quanh lồng mà không làm ướt sàn, ướt thỏ. Thỏ say nóng thì thở gấp, nằm duỗi dài áp bụng xuống sàn, tai đỏ và nóng, bỏ ăn; nặng hơn thì lờ đờ, nằm nghiêng, có thể chết trong vài giờ nếu không được đưa ra chỗ mát.
Thỏ có rất ít tuyến mồ hôi, chủ yếu thải nhiệt qua đôi tai và hơi thở, lại khoác một bộ lông dày. Vì vậy nhiệt độ mà người thấy hơi oi thì thỏ đã thấy nóng, còn những trưa nắng gắt miền Trung, miền Nam hay đợt nắng nóng miền Bắc là mối đe doạ thật với cả đàn. Nhiều người nuôi kể rằng mất thỏ vì nóng nhiều hơn mất vì bệnh. Bài này giúp bạn nhận biết sớm và làm mát đúng cách.
Dấu hiệu thỏ đang bị nóng, từ nhẹ tới nặng
Thỏ không kêu khi khó chịu, nên người nuôi phải nhìn. Những dấu hiệu dưới đây xếp theo mức tăng dần:
- Nằm duỗi dài, bụng áp xuống sàn, chân sau duỗi ra phía sau thay vì ngồi khum như bình thường.
- Thở nhanh và nông, cánh mũi phập phồng liên tục, sườn nhấp nhô thấy rõ.
- Tai đỏ, sờ thấy nóng, mạch máu trên tai nổi rõ hơn mọi ngày.
- Bỏ ăn hoặc ăn rất ít vào buổi trưa, uống nước nhiều hơn hẳn.
- Ướt quanh mõm, có nước dãi, thỏ há miệng để thở; đây đã là mức nguy hiểm vì thỏ bình thường thở bằng mũi.
- Lờ đờ, không phản ứng khi chạm, nằm nghiêng hẳn sang một bên, co giật; thỏ ở mức này có thể chết rất nhanh.
Thỏ giống to, thỏ đang béo sắp bán và thỏ lông dày thường chịu nóng kém hơn. Lồng nhốt đông, chật cũng nóng hơn lồng thưa vì thân thỏ toả nhiệt sang nhau. Vào những ngày nắng gắt, người nuôi nên đi xem chuồng ít nhất một lần vào khoảng giữa trưa và đầu giờ chiều, là lúc nhiệt dưới mái lên cao nhất.
Sơ cứu thỏ đang say nóng tại chỗ
Khi thấy một con thở gấp, nằm duỗi, tai nóng, bạn làm theo thứ tự sau. Các bước này là sơ cứu ban đầu, không thay cho việc gọi người có chuyên môn khi thỏ nặng:
- Bế thỏ nhẹ nhàng ra chỗ râm mát nhất, thoáng gió, tránh nắng hắt. Không để thỏ giãy mạnh vì càng mất sức.
- Làm ướt đôi tai bằng nước mát vừa phải, có thể dùng khăn ướt vắt ráo áp nhẹ hoặc lau dọc tai. Tai là nơi thải nhiệt chính.
- Đặt trước mặt thỏ một bát nước sạch mát. Không đổ nước vào miệng thỏ vì dễ sặc vào phổi.
- Không nhúng thỏ vào nước lạnh, không chườm đá trực tiếp lên người thỏ; hạ nhiệt quá đột ngột cũng có hại.
- Để thỏ nằm yên ở chỗ mát, theo dõi nhịp thở. Thường sau một lúc thỏ thở chậm lại, ngồi dậy, bắt đầu nhấm cỏ.
- Nếu thỏ đã nằm nghiêng, co giật, không phản ứng, hoặc sau một thời gian làm mát vẫn không cải thiện, gọi cán bộ thú y xã hoặc bác sĩ thú y.
Sau khi một con bị say nóng, cả lồng đó đang ở trong điều kiện quá nóng. Đừng chỉ cứu một con rồi để nguyên chỗ cũ; phải xử lý ngay chỗ chuồng như các phần bên dưới, nếu không vài giờ sau sẽ có con khác.
Mái che và vị trí chuồng: gốc rễ của chuyện chống nóng
Phần lớn ca thỏ chết vì nóng xảy ra ở chuồng đặt dưới mái tôn thấp, sát đầu thỏ, hoặc chuồng đặt ở nơi chiều nắng chiếu thẳng vào. Mọi biện pháp làm mát khác đều chỉ là chữa cháy nếu cái mái vẫn đang hấp nhiệt xuống lồng.
Nâng mái và tạo khoảng thở. Mái càng cao so với đỉnh lồng thì khối không khí nóng dưới mái càng xa thỏ. Để hở một khe ở đỉnh mái hoặc hai đầu hồi giúp khí nóng thoát lên thay vì quẩn lại.
Cách nhiệt cho mái tôn. Lót dưới tôn một lớp xốp, tấm cách nhiệt, hoặc phủ lên trên một lớp lá dừa, lá cọ, rơm, lưới che nắng. Tấm lưới che nắng căng cách mặt tôn một khoảng còn hiệu quả hơn đặt sát.
Tận dụng bóng cây. Một hàng cây tán rộng phía tây chuồng che nắng chiều rất tốt. Giàn bầu, giàn mướp, giàn chanh dây phủ trên mái cũng làm mát đáng kể vào mùa hè, mùa đông lá thưa lại cho nắng xuyên xuống.
Che nắng chiều. Phía tây và tây nam của chuồng nên có phên, rèm tre hoặc lưới đen kéo xuống từ đầu giờ chiều. Nắng chiều chiếu xiên vào lồng là thứ nhiều nhà bỏ sót vì buổi sáng nhìn chuồng thấy vẫn mát.
Làm mát chuồng mà không làm ướt thỏ, ướt lồng
Phun nước lên mái, không phun vào lồng. Phun hoặc tưới nước lên mặt mái vào giờ nắng gắt giúp mái nguội nhanh. Phun sương thẳng vào lồng làm sàn, khay, lông thỏ ẩm, sau đó dễ sinh ghẻ, nấm, tiêu chảy, nhất là ở vùng ẩm.
Tăng gió đối lưu. Quạt đặt đúng hướng thổi gió qua dãy lồng giúp thỏ dễ chịu hơn nhiều. Quạt không nên thổi thẳng vào một con ở cự ly gần cả ngày; dây điện quạt phải để xa tầm gặm.
Chai nước đóng đá bọc khăn. Đổ nước vào chai nhựa, để đông lạnh, bọc khăn mỏng rồi đặt vào lồng vào trưa nắng. Thỏ tự nằm áp vào khi thấy nóng và tự tránh khi thấy đủ. Đây là cách nhiều người nuôi ít con dùng, nhưng phải thay chai và lau khô chỗ nước đọng.
Tấm gạch hoặc tấm đá mát. Một viên gạch men hay tấm đá đặt trong lồng, ở chỗ râm, giữ mát lâu hơn sàn lưới. Thỏ nằm lên để hạ nhiệt bụng.
Giảm mật độ trong ngày nóng. Tách bớt thỏ ra lồng trống khi trời nóng kéo dài. Ít con trong một lồng thì nhiệt toả ra ít hơn và không khí lưu thông dễ hơn.
Nước uống và cho ăn vào mùa nắng
Thỏ uống nhiều hơn hẳn vào ngày nóng. Bình hoặc núm uống phải luôn có nước, và nước phải mát, không phải nước đã phơi trong ống nhựa ngoài nắng cả buổi. Ống dẫn nước tới núm uống nên đi trong bóng râm hoặc bọc lại; bình nước nên thay ít nhất hai lần trong ngày nắng, rửa sạch rêu đóng ở đáy.
Bữa ăn chính nên dời vào chiều muộn và tối, khi trời đã dịu. Buổi trưa thỏ ăn rất ít, cho nhiều thức ăn vào lúc này chỉ khiến thức ăn bị héo, ôi, lại thêm nhiệt sinh ra từ việc tiêu hoá. Buổi sáng sớm có thể cho một phần nhỏ trước khi nắng lên.
Rau lá mọng nước như dây lang, rau muống đã để ráo có thể cho thêm một ít vào ngày nóng để thỏ có thêm nước, nhưng không thay hẳn cỏ và không cho rau còn ướt. Thức ăn tinh để trong máng giữa trưa dễ ôi, mốc trong thời tiết nóng ẩm; chỉ cho lượng thỏ ăn hết trong một bữa.
Một chi tiết nhiều người quên: thức ăn xanh cắt từ trưa nắng, chất thành đống, sẽ tự nóng lên và bắt đầu lên men. Cỏ như vậy cho thỏ ăn dễ gây chướng bụng. Cắt cỏ vào sáng sớm hoặc chiều mát, trải mỏng trong bóng râm cho ráo.
Lịch việc trong một ngày nắng gắt
Bảng dưới gợi ý cách sắp việc trong những ngày nắng nóng kéo dài, ví dụ giả định cho một đàn nhỏ:
| Khung giờ | Việc nên làm | Việc nên tránh |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Thay nước, cho ăn phần nhỏ, dọn khay, kéo rèm phía tây sẵn | Cắt cỏ để dồn đống cả ngày |
| Gần trưa | Kiểm nước, đặt chai đá, phun nước lên mái nếu có | Bắt thỏ, chuyển lồng, cân thỏ |
| Giữa trưa, đầu chiều | Đi một vòng xem dấu hiệu thở gấp, tai nóng | Phun nước trực tiếp vào thỏ, vào lồng |
| Chiều muộn | Cho ăn bữa xanh chính, thay nước lần nữa | Cho ăn thức ăn còn ướt hoặc đã ôi |
| Tối | Mở bớt rèm cho thoáng, thu chai đá, lau khô chỗ đọng | Đóng kín chuồng giữ hơi nóng lại |
Việc bắt thỏ, chuyển lồng, vận chuyển thỏ đi bán vào giữa trưa là một nguyên nhân hay gặp gây chết thỏ vì nóng. Thỏ hoảng, giãy, bị nhốt trong lồng chở chật dưới nắng thì nhiệt tăng rất nhanh. Những việc này nên làm vào sáng sớm hoặc chiều tối mát.
Sau đợt nóng: theo dõi và rút kinh nghiệm
Thỏ vừa qua những ngày nóng thường ăn kém, chậm lớn, một số con có thể bị tiêu chảy nhẹ vì đường ruột bị ảnh hưởng. Theo dõi phân và lượng ăn trong vài ngày sau đợt nóng; con nào bỏ ăn kéo dài, phân nhão, bụng căng thì tách ra theo dõi riêng và hỏi thú y nếu không đỡ.
Đây cũng là lúc nên ghi lại: dãy lồng nào nóng nhất, giờ nào nóng nhất, con nào có dấu hiệu trước. Sau một mùa hè, bạn sẽ biết chuồng nhà mình yếu ở đâu để sửa trước mùa sau, như nâng thêm mái, trồng thêm cây, đổi vị trí dãy lồng phía tây.
Với người định nuôi thỏ ở vùng nắng gắt quanh năm, đây là điều phải cân nhắc ngay từ đầu, trước cả chuyện chọn giống. Chuồng mát là điều kiện để thỏ sống, không phải tiện nghi thêm.
Chuẩn bị chuồng trước khi vào mùa nóng
Chống nóng hiệu quả nhất là làm trước khi đợt nắng đầu tiên tới, không phải chạy theo khi thỏ đã thở gấp. Vài tuần trước mùa hè, bạn nên rà lại chuồng theo thứ tự:
- Đứng dưới mái vào trưa một ngày nắng, đặt tay lên nóc lồng; nóc lồng nóng tay là mái đang hấp nhiệt xuống.
- Bổ sung lớp cách nhiệt hoặc lớp phủ lá, lưới che nắng cho mái tôn; vá chỗ mái thủng để không có vệt nắng rọi vào lồng.
- Treo sẵn rèm tre, phên hoặc lưới đen ở phía tây, phía tây nam, làm móc để kéo lên hạ xuống nhanh.
- Kiểm tra lại toàn bộ núm uống, ống nước, bình nước; thay ống đã mục, bọc hoặc đi lại đoạn ống phơi nắng.
- Chuẩn bị quạt, dây điện đi trong ống, ổ cắm đặt cao xa lồng và xa chỗ nước.
- Rà lại mật độ từng lồng; nếu có lồng đang chật, làm thêm lồng hoặc tính lịch bán sớm một phần trước mùa nóng.
- Dự trữ cỏ khô, thức ăn viên ở chỗ khô mát cho những ngày nắng gắt không tiện đi cắt cỏ.
Một mẹo nhỏ là treo một nhiệt kế rẻ tiền ngay giữa dãy lồng, ngang tầm thỏ. Sau vài ngày ghi lại nhiệt độ lúc trưa, bạn sẽ có con số thật để biết chuồng mình đang nóng tới đâu và biện pháp vừa làm có hiệu quả hay không.
Câu hỏi thường gặp
Thỏ chịu được nhiệt độ bao nhiêu?
Thỏ dễ chịu nhất ở thời tiết mát, và bắt đầu khó chịu rõ khi chuồng nóng hơn khoảng ba mươi độ, nhất là khi không khí ẩm và bí. Nhiệt kế treo ngang tầm lồng, trong bóng râm, giúp bạn biết nhiệt độ thật thỏ đang chịu chứ không phải nhiệt độ ngoài trời.
Có nên cạo bớt lông cho thỏ vào mùa hè không?
Với thỏ thịt lông ngắn thì không cần và không nên tự cạo, vì dễ làm trầy da, thỏ hoảng sợ. Chải bỏ lông rụng vào mùa thay lông giúp thỏ thoáng hơn. Làm mát chuồng mới là cách giải quyết chính.
Cho thỏ uống nước đá lạnh có được không?
Không nên cho uống nước đá quá lạnh. Nước mát vừa phải là đủ. Muốn giữ nước mát lâu có thể để bình trong bóng râm hoặc thả một ít đá vào bình lớn rồi để tan bớt trước khi cho uống.
Thỏ thở nhanh có phải lúc nào cũng do nóng không?
Không phải. Thỏ thở nhanh cũng có thể vì hoảng sợ, vì bệnh đường hô hấp hoặc vì đau. Nếu trời không nóng mà thỏ vẫn thở gấp, có chảy mũi, hắt hơi, hoặc thở kèm tiếng khò khè, nên tách riêng và hỏi thú y.
Thỏ say nóng đã tỉnh lại có cần theo dõi thêm không?
Có. Thỏ đã qua cơn say nóng có thể ăn kém, tiêu hoá rối loạn trong những ngày sau. Để thỏ ở chỗ mát, có nước đầy đủ, theo dõi ăn và phân vài ngày. Thỏ bỏ ăn kéo dài thì hỏi thú y.
Mùa đông có cần lo nóng lạnh cho thỏ không?
Mùa đông nỗi lo chuyển sang gió lùa và ẩm. Thỏ chịu lạnh khá hơn chịu nóng, nhưng gió lạnh thổi thẳng và lồng ẩm làm thỏ dễ viêm mũi, tiêu chảy. Kéo bạt che phía gió, giữ sàn khô là đủ ở phần lớn các vùng.