Tuần đầu nuôi thỏ mới mua về cần làm năm việc: chọn những con trông khoẻ ngay tại chỗ bán, chở về vào giờ mát trong lồng thoáng, cho vào ô cách ly riêng, giữ nguyên thức ăn cũ rồi mới đổi dần, và theo dõi ăn uống, phân mỗi ngày. Chỉ khi qua thời gian cách ly mà không có dấu hiệu lạ mới cho nhập vào chuồng chung.
Thỏ con mới tách mẹ chịu ba cú sốc cùng lúc khi về nhà mới: rời đàn quen, đi đường, đổi thức ăn và nguồn nước. Đây là lúc sức đề kháng thấp nhất, cũng là lúc những mầm bệnh mang theo từ nơi bán bộc lộ. Nhiều người nuôi lứa đầu mất phần lớn số thỏ trong tuần này và nghĩ là giống kém. Bài này đi theo đúng trình tự từ lúc đứng ở chỗ bán cho tới ngày nhập đàn. Chuyện so sánh các giống thỏ không bàn ở đây; bài chỉ nói cách nhận biết một con thỏ khoẻ bằng mắt và tay.
Trước khi mua: hỏi người bán những gì
Mấy câu hỏi dưới đây vừa giúp bạn chăm thỏ đúng sau khi về, vừa giúp đánh giá nơi bán có làm ăn bài bản không:
- Thỏ đã tách mẹ được bao lâu, đã ăn được cỏ và thức ăn tinh chưa.
- Thỏ đang ăn những loại cỏ lá nào, thức ăn tinh là loại gì, cho ăn mấy bữa.
- Đàn thỏ ở đây thời gian gần đây có con nào ốm, chết hàng loạt không.
- Đàn có được tiêm phòng theo hướng dẫn của thú y địa phương không, nếu có thì là bệnh gì và khi nào.
- Thỏ trong một lứa có cùng nguồn, cùng tuổi không, hay gom từ nhiều nơi.
- Có thể bán kèm một ít thức ăn đang dùng để nuôi chuyển tiếp không.
Người bán làm ăn đàng hoàng thường trả lời được rõ ràng và không ngại cho xem chuồng. Nơi bán gom thỏ từ nhiều nguồn về nhốt chung, chuồng bẩn, có con nằm lờ đờ trong góc là nơi rủi ro cao, dù giá có rẻ hơn. Nếu được, nên mua cả lứa từ một nguồn thay vì mỗi nơi vài con.
Nhận biết thỏ khoẻ bằng mắt và tay
Khi được bắt lên xem, bạn kiểm từng bộ phận theo bảng dưới. Không cần là chuyên gia, chỉ cần nhìn kỹ và so các con với nhau:
| Bộ phận | Thỏ khoẻ | Dấu hiệu đáng ngại |
|---|---|---|
| Dáng và hành vi | Nhanh nhẹn, tò mò, đánh hơi khi có người lại gần | Ngồi co một góc, gù lưng, lờ đờ, không chạy khi bị bắt |
| Mắt | Sáng, tròn, khô, không có ghèn | Đục, chảy nước mắt, có ghèn, lông quanh mắt bết |
| Mũi | Khô, sạch | Ướt, chảy dịch, lông ở mặt trong chân trước bết vì thỏ lau mũi |
| Tai | Sạch bên trong, không có vảy | Có vảy, cặn nâu xám bên trong, thỏ gãi hoặc lắc đầu liên tục |
| Lông và da | Mượt, đều, không mảng trụi | Rụng từng mảng, có vảy ở mũi, chân, kẽ móng |
| Bụng và hậu môn | Bụng mềm vừa phải, hậu môn sạch, khô | Bụng căng như trống, hậu môn bết phân nhão |
| Chân | Bàn chân có lông đầy đủ, đi đứng vững | Gan bàn chân trụi lông, đỏ, có vết loét |
Nếu trong lồng chỉ cần một con có dấu hiệu tiêu chảy hay ghẻ tai, các con chung lồng cũng có nguy cơ đã nhiễm dù trông bình thường. Trường hợp này nên cân nhắc không mua cả lồng đó.
Chở thỏ về nhà cho an toàn
Quãng đường từ nơi bán về nhà là lúc thỏ dễ gặp nạn nhất, nhất là vào mùa nắng. Các bước sau giúp giảm rủi ro:
- Chọn giờ mát: sáng sớm hoặc chiều tối. Tránh hẳn khoảng giữa trưa, đầu giờ chiều.
- Dùng lồng hoặc giỏ thoáng khí bốn phía, đủ chỗ để thỏ không chồng lên nhau; không nhốt thỏ trong thùng xốp kín, bao tải.
- Lót đáy bằng rơm hoặc cỏ khô để thỏ không trượt và có cái nhấm dọc đường.
- Che phía trên bằng vải thoáng để chắn nắng và gió trực tiếp, không trùm kín.
- Đi đường xa thì dừng nghỉ ở chỗ râm, kiểm tra thỏ, không để xe đỗ dưới nắng với thỏ bên trong.
- Về tới nơi, đặt lồng chở ở chỗ mát, để thỏ yên một lúc trước khi chuyển vào ô cách ly.
Thỏ thở gấp, nằm duỗi dài trong lồng chở là dấu hiệu đang quá nóng. Lúc đó phải dừng lại, đưa vào bóng râm, làm ướt nhẹ đôi tai và chờ thỏ dịu lại rồi mới đi tiếp.
Ngày đầu và thời gian cách ly
Ô cách ly nên chuẩn bị sẵn trước khi đi mua: sạch, khô, đặt cách xa dãy lồng chính, có máng, bình nước, dụng cụ dọn riêng. Thỏ mới vào ô sẽ cần một khoảng thời gian để định thần; nhiều con nằm im, ăn ít trong buổi đầu là bình thường.
Trong ngày đầu, cho thỏ nước sạch và cỏ khô, cỏ lá quen thuộc mà nơi bán đã cho ăn. Chưa vội cho thức ăn tinh nhiều, chưa cho loại cỏ mới. Hạn chế bắt ra vào, hạn chế người lạ, trẻ con quây xem.
Thời gian cách ly thường được khuyên là khoảng hai tới ba tuần, đủ để phần lớn bệnh đang ủ trong người thỏ kịp bộc lộ. Trong thời gian này, người nuôi chăm ô cách ly sau cùng, sau khi đã làm xong chuồng chính, và rửa tay, thay dép trước khi quay lại khu chuồng chính. Đây là thói quen nhỏ nhưng là hàng rào chính ngăn bệnh từ thỏ mới lan sang thỏ cũ.
Nếu nhà chưa có thỏ nào trước đó, thời gian cách ly vẫn có ích: nó cho bạn thời gian quan sát lứa thỏ ở một chỗ nhỏ, dễ nhìn, trước khi chia ra nhiều lồng. Những con có dấu hiệu lạ được phát hiện sớm khi cả lứa còn ở gần nhau, và bạn kịp hỏi người bán khi chuyện còn mới.
Mỗi ngày nên ghi một dòng: thỏ ăn hết hay bỏ dở, phân thế nào, có con nào gãi tai, hắt hơi, ngồi gù không. Ghi chép giúp nhận ra xu hướng xấu dần mà nếu chỉ nhìn qua thì khó thấy.
Bắt và bế thỏ cho đúng: tránh làm thỏ bị thương
Không xách tai. Xách thỏ bằng tai là hình ảnh quen thuộc ở chợ quê nhưng làm thỏ đau, có thể tổn thương tai và khiến thỏ giãy mạnh, tự làm mình bị thương.
Đỡ cả phần mông. Cách an toàn là một tay nắm nhẹ phần da gáy hoặc đặt tay qua vai thỏ để giữ, tay kia đỡ dưới mông, nâng cả người thỏ lên sát vào người mình.
Giữ thỏ sát người, đầu hướng vào khuỷu tay. Thỏ thấy chắc chắn, ít giãy. Thỏ giãy đá mạnh khi bị nhấc lơ lửng có thể chấn thương cột sống.
Bắt nhẹ nhàng, không đuổi. Đuổi thỏ khắp lồng làm thỏ hoảng, tăng căng thẳng trong tuần đầu vốn đã nhiều căng thẳng. Dồn thỏ nhẹ vào một góc rồi mới bắt.
Đặt thỏ xuống bằng bốn chân. Thả thỏ từ trên cao xuống sàn lưới dễ làm thỏ trẹo chân. Hạ thỏ sát sàn, để chân sau chạm trước rồi mới buông tay.
Những ca hao hay gặp ở tuần đầu và khi nào gọi thú y
Tiêu chảy sau đổi thức ăn. Hay gặp nhất. Phân nhão, hậu môn bết, thỏ ăn kém. Quay về thức ăn cũ, tăng cỏ khô, bỏ cỏ ướt. Không tự cho uống thuốc. Nếu thỏ bỏ ăn, phân toé nước, bụng căng hoặc nhiều con cùng bị thì hỏi thú y.
Thỏ bỏ ăn hoàn toàn. Thỏ con không ăn trong một thời gian ngắn đã có thể nguy hiểm vì đường ruột thỏ cần thức ăn đi qua liên tục. Thỏ bỏ ăn quá nửa ngày, ngồi gù, nghiến răng là phải gọi người có chuyên môn.
Chảy mũi, hắt hơi. Có thể do bụi, gió lùa trong lúc chở, cũng có thể là bệnh hô hấp mang theo. Giữ ô khô, kín gió, theo dõi; nếu dịch mũi đặc lại, thỏ thở khò khè thì hỏi thú y.
Gãi tai, lắc đầu. Dấu hiệu nghi ghẻ tai. Không nhập đàn con này; hỏi thú y về cách xử lý.
Chết đột ngột không rõ lý do. Không mổ xem tại nhà, không vứt xác ra vườn hay sông. Bọc kín, hỏi thú y xã cách xử lý, báo cho người bán và theo dõi kỹ các con còn lại.
Đổi thức ăn trong thời gian cách ly: một lịch chuyển tiếp
Thức ăn ở nhà mới gần như chắc chắn khác thức ăn ở nơi bán. Đổi dần trong thời gian cách ly giúp thỏ không phải chịu cú sốc thức ăn chồng lên cú sốc đổi chỗ. Lịch dưới đây là ví dụ giả định, bạn điều chỉnh theo phân của thỏ:
| Giai đoạn | Thức ăn cũ của nơi bán | Thức ăn của nhà mình | Điều cần nhìn |
|---|---|---|---|
| Vài ngày đầu | Gần như toàn bộ | Chỉ cỏ khô sạch | Thỏ ăn lại bình thường chưa, phân có viên chưa |
| Cuối tuần đầu | Khoảng một nửa | Khoảng một nửa, thêm từng loại cỏ mới | Phân có nhão đi khi thêm cỏ mới không |
| Tuần thứ hai | Ít dần rồi bỏ | Phần lớn tới toàn bộ | Lượng ăn tăng đều, lông mượt |
| Hết cách ly | Không còn | Toàn bộ, giống chuồng chính | Sẵn sàng nhập đàn |
Mỗi lần thêm một loại cỏ hay thức ăn tinh mới, chỉ thêm một thứ và quan sát vài ngày. Thêm nhiều thứ cùng lúc thì khi thỏ đi phân nhão, bạn không biết thủ phạm là thứ nào. Nếu nơi bán không bán kèm thức ăn, ít nhất hãy hỏi tên loại cỏ và loại cám họ dùng để tìm thứ gần giống nhất.
Nhập đàn sau cách ly
Khi thời gian cách ly đã qua mà thỏ ăn tốt, phân bình thường, không có dấu hiệu gãi tai, chảy mũi, bạn có thể chuyển thỏ vào chuồng chính. Trước khi chuyển, đã đổi thức ăn xong, thỏ quen với khẩu phần của chuồng chính.
Nếu làm theo nguyên tắc cùng vào cùng ra, lứa mới sẽ vào một dãy lồng đã dọn sạch, không nhốt chung với thỏ cũ. Trường hợp buộc phải ghép thỏ mới với thỏ đã có, nên ghép những con cùng cỡ, ghép vào buổi chiều mát khi thỏ ăn, theo dõi kỹ vài giờ đầu vì thỏ đực trưởng thành có thể cắn nhau dữ dội.
Sau khi nhập đàn, vẫn nên để mắt kỹ hơn tới lứa mới trong vài ngày đầu ở chuồng chính. Đổi lồng, đổi hàng xóm cũng là một lần thay đổi nhỏ với thỏ; con nào ăn kém đi rõ thì đưa lại ô riêng theo dõi.
Ô cách ly sau khi trống thì cọ rửa, phơi nắng, để trống một thời gian trước khi dùng cho lứa sau. Những thứ học được qua tuần đầu của lứa này, như nơi bán nào thỏ khoẻ, đoạn đường nào phải tránh giờ trưa, nên ghi lại cho lần mua sau.
Câu hỏi thường gặp
Mua thỏ bao nhiêu ngày tuổi là hợp để nuôi thịt?
Nên mua thỏ đã tách mẹ một thời gian và đã ăn thạo cỏ, thức ăn tinh. Thỏ tách mẹ quá sớm, mới vài ngày, rất dễ chết khi chuyển chỗ. Hỏi người bán ngày tách mẹ và quan sát xem thỏ có tự ăn tốt ngay tại chỗ không.
Có nên mua thỏ ở chợ phiên không?
Có thể, nhưng rủi ro cao hơn mua tại trại vì thỏ ở chợ thường gom từ nhiều nguồn, nhốt chung, đi đường xa. Nếu mua ở chợ, càng phải kiểm kỹ từng con và cách ly nghiêm ngặt khi về.
Thỏ mới mua về không chịu ăn có sao không?
Trong buổi đầu, thỏ ăn ít là bình thường. Nếu sang ngày hôm sau vẫn không ăn cả cỏ khô lẫn cỏ quen, ngồi gù, không đi phân, đó là dấu hiệu nguy hiểm, cần hỏi thú y sớm.
Có nên tắm hay rắc thuốc lên thỏ mới mua về để diệt mầm bệnh?
Không nên tắm thỏ vì dễ làm thỏ nhiễm lạnh, không tự rắc hay xịt thuốc lên lông vì có thể gây ngộ độc. Muốn phòng bệnh ngoài da, hỏi thú y về cách làm phù hợp; việc của người nuôi là cách ly và quan sát.
Thỏ cùng lứa có nên tách mỗi con một lồng không?
Thỏ thịt cùng lứa còn nhỏ thường được nuôi theo nhóm trong một lồng. Khi lớn dần, thỏ đực có thể cắn nhau, lúc đó cần tách bớt. Trong thời gian cách ly, nuôi theo nhóm nhỏ để dễ quan sát từng con.
Có cần báo chính quyền khi mua thỏ về nuôi không?
Nuôi vài chục con thỏ ở nông hộ thường không cần thủ tục phức tạp, nhưng Luật Chăn nuôi 2018 có quy định về kê khai chăn nuôi với ủy ban nhân dân cấp xã. Bạn nên hỏi xã nơi mình ở xem mức nào cần kê khai và kiểm văn bản hướng dẫn hiện hành.