Cách chống chồn, chuột, rắn, diều hâu bắt gà hiệu quả nhất là để gà ngủ trong chuồng kín được đóng cửa mỗi tối, bịt mọi khe hở bằng lưới mắt nhỏ, chặn chân chuồng không cho đào, che sân gà con và dọn bụi rậm quanh chuồng. Bẫy, bả độc nghe có vẻ nhanh nhưng nguy hiểm cho trẻ em, chó mèo, gà nhà, và nhiều loài như cầy, chồn, rắn, chim săn mồi được pháp luật bảo vệ.
Bài này giúp bạn đọc dấu vết để đoán con gì đang bắt gà, rồi bịt từng đường vào tương ứng. Mục tiêu là làm chuồng đủ chắc để kẻ đi săn bỏ cuộc và tìm chỗ khác, chứ không phải đi bắt chúng.
Đọc dấu vết: con gì đang bắt gà nhà bạn
Dấu vết chỉ giúp đoán, không chắc chắn tuyệt đối, nhưng đủ để biết phải gia cố chỗ nào:
| Dấu vết | Thường nghĩ tới | Đường vào hay gặp |
|---|---|---|
| Gà chết ban đêm, vết cắn ở cổ, đầu, có khi bị ăn một phần, nhiều con chết một lúc | Chồn, cầy và các loài thú nhỏ ăn thịt | Khe hở vách, mái, cửa không then, lỗ đào dưới chân chuồng |
| Gà con mất dần không thấy xác, có con bị cắn chân, cắn bụng | Chuột lớn | Lỗ đào ở nền, khe chân vách, kho thức ăn gần chuồng |
| Trứng mất nguyên quả, không vỏ vỡ; gà con mất trong ổ | Rắn | Khe nhỏ, cành cây sát mái, bụi rậm quanh chuồng |
| Trứng vỡ, vỏ để lại, lòng bị ăn | Chuột, chồn, có khi chính gà nhà ăn trứng | Ổ đẻ không kín, nhặt trứng chậm |
| Gà con mất ban ngày ở sân trống, đàn hoảng chạy vào bụi | Diều hâu, chim săn mồi | Sân không che, không có bụi cây trú |
| Nhiều gà chết, xác bị kéo đi xa, lông vương dọc đường | Chó, mèo thả rông | Rào thấp, cổng hở ban ngày |
| Gà con bị đốt sưng, chết trong quây úm | Kiến, nhất là kiến lửa | Tổ kiến gần quây, thức ăn rơi vãi |
Nếu không chắc, rắc một lớp cát mịn hoặc tro quanh chân chuồng buổi tối, sáng ra xem dấu chân. Đây là cách người xưa vẫn làm và vẫn hữu ích.
Chuồng ngủ: lớp bảo vệ quan trọng nhất
Phần lớn các vụ mất gà xảy ra ban đêm, khi gà đang ngủ và không chạy được. Vì vậy chuồng ngủ kín là ưu tiên số một. Mọi khe hở ở vách, ở chỗ nối giữa vách và mái, giữa vách và nền đều nên bịt bằng lưới thép mắt nhỏ. Chồn, chuột chui được qua những khe nhỏ hơn nhiều so với cơ thể chúng trông có vẻ; rắn cũng vậy.
Lưới dùng cho chuồng gà thường là lưới mắt cáo to dùng để giữ gà không ra ngoài, không đủ để giữ kẻ săn không vào. Ở phần thấp của vách, nơi chồn chuột tiếp cận dễ nhất, nên dùng lưới mắt nhỏ, chắc. Nẹp lưới bằng nẹp gỗ, đinh, không chỉ buộc dây thép lỏng lẻo.
Cửa chuồng phải có then chắc, cài được từ bên ngoài, không phải chỉ khép hờ. Một số loài thú nhỏ khá khéo, có thể đẩy hở cửa khép. Thói quen đóng cửa chuồng trước khi trời tối hẳn, sau khi đã đếm đủ gà, là thói quen quan trọng nhất của người nuôi gà thả vườn.
Nền chuồng là đường vào thứ hai. Thú đào và chuột có thể đào dưới chân vách để chui vào. Cách chặn phổ biến là chôn lưới thép xuống đất sâu một đoạn quanh chân chuồng, hoặc trải lưới ra ngoài theo mặt đất rồi phủ đất lên, để con vật đào sát vách sẽ gặp lưới. Nền láng xi măng hoặc lát gạch cũng ngăn được việc đào.
Sân thả ban ngày và gà con
Rào sân kín chân. Rào sân thả cần chặn được chó, mèo thả rông. Chân rào nên kín sát đất, dằn gạch hoặc chôn xuống để không có khe lách qua.
Che sân gà con. Gà con, gà dò là mồi của diều hâu và các loài chim săn mồi. Khu sân cho gà nhỏ nên có lưới che phía trên, hoặc ít nhất có nhiều bụi cây, giàn leo để gà chạy vào trú. Sân trống trải là nơi chim săn mồi dễ sà xuống nhất.
Thả gà khi có người ở nhà. Gà thả vườn nên ra sân khi có người ở gần, đặc biệt là gà con mới tập ra. Tiếng người, sự có mặt của người là thứ làm nhiều kẻ săn ngần ngại.
Có chỗ trú cho đàn. Hàng chuối, bụi tre thưa, giàn bầu bí, tấm lá che dựng nghiêng là chỗ để gà trốn khi thấy bóng chim trên trời. Gà mái mẹ thường kêu báo động và dẫn con vào chỗ trú nếu có.
Đếm gà mỗi chiều. Đếm đàn khi gà về chuồng giúp bạn biết mất gà ngay trong ngày, không phải vài hôm sau mới thấy đàn thưa. Mất con ban ngày thì đi một vòng vườn tìm lông, dấu chân trước khi trời tối; dấu vết còn mới là manh mối tốt nhất để biết phải gia cố chỗ nào.
Gà trống canh đàn. Trong đàn thả vườn, gà trống thường đứng canh và kêu báo động khi thấy nguy hiểm. Nếu không muốn nuôi trống vì tiếng gáy, hãy bù bằng sân có che và người trông.
Quanh chuồng: bớt chỗ trú, bớt mồi nhử
Kẻ săn tìm tới chuồng gà vì có chỗ ẩn nấp gần đó và có thức ăn dễ kiếm. Bớt hai thứ này giúp giảm nguy cơ rõ rệt:
- Phát quang bụi rậm, cỏ cao, đống củi, đống gạch vụn sát chuồng, vì đó là nơi rắn, chuột, chồn trú ngụ.
- Tỉa cành cây không cho chạm mái chuồng, vì cành là đường leo của rắn, chồn.
- Thức ăn của gà cất trong thùng có nắp, kê cao, không để bao cám mở miệng trong chuồng qua đêm.
- Dọn thức ăn rơi vãi quanh máng vào cuối ngày; thức ăn vãi là thứ nuôi đàn chuột, và chuột lại kéo rắn tới.
- Gà chết, trứng vỡ, lòng gà sau khi làm thịt không vứt quanh vườn; mùi đó kéo thú ăn thịt tới.
- Khơi rãnh, lấp chỗ trũng quanh chuồng; vùng ẩm thấp là nơi ếch nhái tụ tập, kéo theo rắn.
- Đổ nước sôi hoặc dời tổ kiến ở gần khu úm, giữ quây úm sạch thức ăn rơi.
Những việc này cũng giúp chuồng sạch hơn, ít ruồi muỗi hơn, tức là đỡ cả bệnh lẫn kẻ săn. Nếu xóm có nhiều nhà nuôi gà, cùng nhau dọn những bãi rậm chung, những đống rác cuối xóm sẽ có tác dụng hơn mỗi nhà tự làm, vì kẻ săn không dừng ở hàng rào nhà bạn.
Lúc nào, mùa nào hay mất gà nhất
Mất gà có nhịp riêng. Nhiều vụ xảy ra vào lúc chạng vạng, khi gà đã về gần chuồng nhưng cửa chưa đóng, hoặc vào những đêm mưa gió, khi tiếng động che mất tiếng gà kêu và chó nhà nằm im. Sáng sớm, khi bạn mở chuồng trước lúc trời sáng hẳn, cũng là khoảng hở.
Mùa gà con là mùa của diều hâu và chuột: gà con nhỏ, chạy chậm, ăn ngoài sân. Mùa khô ở nhiều vùng, khi thức ăn ngoài tự nhiên ít đi, thú nhỏ ăn thịt có xu hướng tiến gần khu dân cư hơn. Mùa mưa, mùa nước lên ở vùng trũng, rắn và chuột dạt lên chỗ cao, trong đó có chuồng gà và kho thóc.
Một mẫu hay gặp nữa là mất liên tiếp: kẻ săn đã tìm được đường vào thì sẽ quay lại vào những đêm sau. Vì vậy ngay sau lần mất đầu tiên, việc gấp nhất là tìm và bịt đường vào trong ngày hôm đó, không đợi tới cuối tuần.
Biết những khoảng hở này, bạn có thể điều chỉnh: lùa gà về chuồng sớm hơn một chút vào mùa đông ngày ngắn, kiểm tra then cửa trước những đêm có bão, che sân gà con vào mùa nuôi gà nhỏ, dọn kho thóc và gia cố nền chuồng trước mùa mưa lũ.
Vì sao không nên dùng bẫy, bả độc
Khi mất gà liên tục, nhiều người nghĩ ngay tới bẫy kẹp, bả chuột, thuốc độc rải quanh chuồng. Cách này có nhiều rủi ro hơn lợi ích. Bả độc có thể bị gà nhà, chó mèo, trẻ nhỏ chạm vào hoặc ăn phải. Con vật trúng độc chết ở đâu đó, xác của nó lại làm độc những con khác ăn xác. Bẫy kẹp cũng có thể kẹp chân chó mèo nhà hay người đi qua.
Quan trọng hơn, nhiều loài thú nhỏ ăn thịt như các loài cầy, chồn, nhiều loài rắn và hầu hết các loài chim săn mồi như diều hâu, cú là động vật hoang dã, trong đó có loài nằm trong danh mục được pháp luật bảo vệ. Việc săn bắt, giết, mua bán chúng có thể vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã. Người nuôi gà không thể tự phân biệt chắc loài nào được bảo vệ, loài nào không.
Cách làm đúng là bảo vệ gà chứ không săn kẻ săn: chuồng kín, sân có che, dọn chỗ trú. Khi đã làm tốt, kẻ săn thường bỏ đi tìm chỗ khác dễ hơn.
Với chuột, nếu số lượng nhiều, hãy dọn nguồn thức ăn và chỗ trú trước; dùng bẫy lồng đặt ở nơi gà, trẻ em, vật nuôi không tiếp cận được. Mọi loại thuốc diệt chuột, nếu dùng, phải đúng loại được phép, theo hướng dẫn, đặt trong hộp mồi kín và tránh xa khu gà, khu thức ăn.
Gặp rắn trong chuồng: làm gì cho an toàn
Rắn vào chuồng gà thường vì trứng, gà con, hoặc chuột đang sống quanh chuồng. Phần lớn các loài rắn ở vườn nhà không có nọc độc mạnh, nhưng ở nhiều vùng vẫn có rắn độc như rắn lục, rắn cạp nong, rắn hổ mang. Người không có chuyên môn không thể nhận biết chắc chắn, vì vậy mọi con rắn nên được xem là nguy hiểm.
Khi phát hiện rắn trong chuồng, giữ khoảng cách, đưa trẻ em và vật nuôi ra xa. Không dùng tay bắt, không dồn rắn vào góc. Nếu có thể, mở lối để rắn tự bò ra khỏi chuồng. Nếu rắn ở lì hoặc lớn, nhờ người có kinh nghiệm trong xóm hoặc báo cho chính quyền, lực lượng cứu hộ địa phương hỗ trợ.
Sau đó tìm và bịt đường rắn vào: khe vách, chỗ ống nước, cành cây chạm mái. Dọn đống rơm, đống gạch, bụi rậm quanh chuồng. Giảm chuột sẽ giảm lý do rắn tìm tới.
Nếu không may bị rắn cắn, giữ bình tĩnh, hạn chế cử động chi bị cắn, tháo nhẫn vòng, và đi ngay tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115. Không rạch vết cắn, không hút nọc, không đắp lá, không garô chặt theo kiểu truyền miệng; những cách đó có thể gây hại thêm.
Câu hỏi thường gặp
Chồn hay vào chuồng gà vào giờ nào?
Phần lớn các loài thú nhỏ ăn thịt hoạt động về đêm và lúc chạng vạng, nên những vụ mất gà hay xảy ra sau khi trời tối, nhất là khi chuồng không đóng kín. Đóng cửa chuồng trước khi trời tối hẳn và bịt mọi khe hở là cách phòng chính.
Có nên nuôi chó để canh gà không?
Chó có thể giúp đuổi chồn, chó lạ, nhưng chỉ khi chó đã được tập quen với gà và không đuổi cắn gà nhà. Nhiều vụ mất gà lại do chính chó nhà hoặc chó hàng xóm. Nếu nuôi chó, hãy cho chó làm quen với gà dưới sự giám sát ngay từ nhỏ.
Làm sao biết trứng mất do rắn hay do gà ăn?
Rắn thường nuốt nguyên quả trứng nên không để lại vỏ. Gà ăn trứng hay chuột, chồn thì thường để lại vỏ vỡ, lòng trứng vương vãi. Bạn có thể rắc cát mịn quanh ổ để xem dấu vết và quan sát gà vào giờ đẻ.
Diều hâu bắt gà con có bắn, bẫy được không?
Không nên. Phần lớn các loài chim săn mồi là động vật hoang dã, nhiều loài được pháp luật bảo vệ. Cách đúng là che lưới khu sân của gà con, tạo chỗ trú như giàn cây, bụi chuối và thả gà khi có người ở nhà.
Chuồng gà có mùi thức ăn có kéo rắn tới không?
Rắn chủ yếu bị kéo tới bởi chuột, trứng, gà con và chỗ trú mát, ẩm. Thức ăn rơi vãi kéo chuột, chuột kéo rắn. Cất thức ăn kín, dọn chỗ vãi mỗi chiều và phát quang quanh chuồng sẽ giảm rõ nguy cơ rắn vào.
Gà con trong quây úm bị kiến cắn thì làm sao?
Dời quây úm khỏi chỗ có tổ kiến, giữ quây sạch thức ăn rơi, kê chân máng hoặc chân quây trên đế có nước để kiến không bò lên. Kiểm tra quây úm trước khi thả gà con vào. Không rải thuốc diệt côn trùng trong quây úm có gà con.