Gà thịt công nghiệp, thường là gà lông trắng, lớn nhanh hơn gà ta nhiều lần và xuất chuồng chỉ sau vài tuần, nhưng đổi lại cực kỳ nhạy cảm với nóng, với thiếu nước, thiếu thức ăn và với mật độ quá dày. Hộ nhỏ muốn nuôi cần chuồng nhốt thông thoáng, thức ăn hỗn hợp đúng giai đoạn, nước luôn sẵn, kế hoạch chống nóng và quan trọng nhất là chỗ bán trước khi nhận gà.
Bài viết cho hộ đã từng nuôi gà thả vườn, đang cân nhắc nuôi thử một lứa gà công nghiệp vài trăm con. Không có con số lãi nào ở đây; chỉ có những điều khác biệt mà người chuyển từ gà ta sang thường không lường trước.
Gà công nghiệp và gà thả vườn: khác nhau ở những điểm nào
Nhiều người nghĩ nuôi gà nào cũng như nhau, chỉ khác giống. Thực tế cách nuôi khác hẳn:
| Điểm so sánh | Gà thịt công nghiệp | Gà ta, gà lông màu thả vườn |
|---|---|---|
| Tốc độ lớn | Rất nhanh, xuất chuồng sau vài tuần tuỳ giống | Chậm hơn nhiều, thường vài tháng |
| Cách nuôi | Nhốt hoàn toàn trong chuồng | Ban ngày ra sân, vườn |
| Thức ăn | Gần như hoàn toàn là cám hỗn hợp theo giai đoạn | Có thể tự phối, tận dụng vườn |
| Chịu nóng | Rất kém, dễ chết khi nắng nóng | Khá hơn, tự tìm bóng mát |
| Khả năng tự kiếm ăn | Hầu như không | Tốt |
| Nhịp nuôi | Theo lứa, cả chuồng cùng vào cùng ra | Có thể nuôi gối, thêm bớt dần |
| Đầu ra | Thường qua thương lái, lò mổ, cần bán đúng ngày | Linh hoạt hơn, bán lẻ quanh nhà được |
Điểm cốt lõi: gà công nghiệp được chọn lọc để biến thức ăn thành thịt nhanh nhất có thể. Mọi thứ trong cơ thể nó vận hành sát giới hạn, nên một sai sót nhỏ của người nuôi như mất điện quạt một buổi trưa, hết nước nửa ngày, cũng có thể làm chết hàng loạt.
Cũng vì vậy, kinh nghiệm nuôi gà ta không chuyển thẳng sang được. Người nuôi gà ta quen để gà tự lo một phần; với gà công nghiệp, mọi thứ gà cần đều phải đến từ tay người nuôi, đúng giờ, mỗi ngày.
Chuồng cho gà công nghiệp: thoáng, mát và đồng đều
Chuồng gà công nghiệp của nông hộ thường là chuồng nền, mái tôn có lớp chống nóng, vách lưới có bạt che cuốn lên hạ xuống được. Nền có lớp độn hoặc đệm lót sinh học. Yêu cầu quan trọng nhất là thông gió: gà công nghiệp lớn nhanh, thải nhiều nhiệt và hơi ẩm, chuồng bí là gà thở dốc, ăn kém, dễ bệnh hô hấp.
Mái nên cao, có khe thoát nhiệt ở đỉnh, mái đua rộng che nắng hai bên. Nhiều hộ lắp quạt thông gió, hệ thống phun sương hoặc tấm làm mát; mỗi thứ có chi phí và yêu cầu điện, nước riêng. Bạn cần tính phương án khi mất điện: một máy phát nhỏ, hoặc ít nhất là cách mở bạt, tưới mái nhanh.
Gà nên được phân bố đều khắp chuồng. Nếu thấy gà dồn về một phía, thường là phía kia đang nóng, đang có gió lùa hoặc thiếu máng. Máng ăn, máng uống bố trí đều, đủ chỗ để gà không phải đi xa hay chen nhau; gà công nghiệp về cuối lứa nặng nề, ngại đi lại.
Mật độ nuôi phải tính theo khối lượng gà lúc xuất chuồng chứ không phải lúc nhận gà con. Một quây vừa vặn ở tuần đầu sẽ quá chật ở tuần cuối. Hãy hỏi cán bộ khuyến nông hoặc đơn vị bán giống về mật độ phù hợp với kiểu chuồng của bạn, và nhận số gà theo diện tích có thật, không nhận thêm vài chục con cho đủ chuyến.
Thức ăn, nước và ánh sáng
Thức ăn theo giai đoạn. Gà công nghiệp cần cám hỗn hợp có thành phần khác nhau theo từng giai đoạn tuổi. Tự phối cho gà công nghiệp rất khó đạt độ cân đối cần thiết; thiếu một chút đạm hay khoáng là gà chậm lớn, yếu chân. Làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất cám về thời điểm đổi loại, đổi từ từ trong vài ngày.
Nước là thứ không được thiếu một giờ nào. Gà công nghiệp uống rất nhiều, nhất là ngày nóng. Hệ thống núm uống hoặc máng uống phải được kiểm tra nhiều lần trong ngày: tắc núm, hết nước bồn, nước trong ống phơi nắng nóng lên đều khiến gà bỏ uống, kéo theo bỏ ăn.
Nước mát và sạch. Bồn nước nên đặt trong bóng râm, ống dẫn không phơi nắng. Rửa bồn, súc ống định kỳ. Nước giếng nên được kiểm tra chất lượng trước khi dùng cho cả lứa.
Ánh sáng theo hướng dẫn. Chương trình chiếu sáng cho gà thịt khác gà đẻ và khác theo giống. Nhiều hướng dẫn hiện nay khuyến khích có khoảng tối ban đêm để gà nghỉ, giảm các vấn đề về chân và đột tử. Hỏi đơn vị cung cấp giống về chương trình phù hợp.
Không dùng chất cấm, thuốc kích thích tăng trọng. Việc này vừa vi phạm pháp luật vừa hại người ăn. Gà công nghiệp vốn đã lớn nhanh nhờ di truyền và cám; thứ hộ nuôi cần là giữ gà khoẻ để chúng lớn đúng tiềm năng.
Nắng nóng: rủi ro lớn nhất với hộ nuôi gà công nghiệp
Gà không có tuyến mồ hôi, chủ yếu thải nhiệt bằng cách thở. Gà công nghiệp to, nhiều thịt, sinh nhiều nhiệt, nên vào những ngày nắng gắt, nhất là khi gà đã lớn gần ngày xuất, nhiệt trong chuồng tăng cao có thể làm gà chết hàng loạt chỉ trong một buổi trưa. Ở các tỉnh phía Nam, miền Trung mùa nắng và những đợt nắng nóng đầu hè ở miền Bắc, đây là nỗi lo thường trực.
Dấu hiệu gà đang bị nóng: há mỏ thở nhanh, xoè cánh, nằm bẹp sát nền, dồn về chỗ có gió, uống nhiều ăn ít. Khi thấy những dấu hiệu này, việc cần làm ngay là tăng thông gió, mở bạt, bật quạt, làm mát mái, đảm bảo nước mát đầy đủ. Không lùa gà, không bắt gà, không vận chuyển gà vào giờ nóng.
Phòng trước tốt hơn chữa: theo dõi dự báo thời tiết, chủ động cho gà ăn vào lúc mát sáng sớm và chiều tối, giảm ăn buổi trưa theo hướng dẫn kỹ thuật, giảm mật độ ở những lứa nuôi vào mùa nóng nhất. Một số hộ chọn không nuôi vào cao điểm nắng nóng, để chuồng trống hoặc nuôi gà lông màu chịu nóng tốt hơn.
Mất điện mùa hè là kịch bản cần tính từ trước khi nhận gà. Nếu chuồng phụ thuộc vào quạt, hãy hỏi mình sẽ làm gì nếu mất điện vào giữa trưa ngày gà đã lớn.
Đọc đàn gà công nghiệp mỗi ngày
Gà công nghiệp ít khi kêu đau to tiếng; chúng báo bằng cách phân bố trong chuồng và cách đứng nằm. Mỗi lần vào chuồng, hãy đi chậm và nhìn những điểm sau:
- Phân bố: gà rải đều khắp nền là ổn; dồn về một phía, tụ quanh quạt, tránh một góc là có chỗ quá nóng, gió lùa hoặc thiếu máng.
- Máng ăn, núm uống: lúc nào cũng có gà quanh máng là bình thường; máng đầy mà ít gà tới, hoặc gà xúm quanh một núm uống duy nhất, phải kiểm tra ngay thức ăn, áp lực nước.
- Dáng đi: gà về cuối lứa nặng nề nhưng vẫn đứng dậy đi được khi bạn đi qua; con nằm mãi, đi khập khiễng, chân dạng là con có vấn đề về chân, cần tách và báo thú y nếu nhiều.
- Tiếng thở ban đêm: chuồng yên tĩnh lúc tối là lúc nghe rõ tiếng khò khè, hắt hơi.
- Mùi khi bước vào: mùi khai cay mắt là chuồng thiếu thông gió hoặc độn ướt, cần xử lý trước khi gà mắc bệnh hô hấp.
- Số gà chết mỗi ngày: ghi đều; số tăng dần qua vài ngày là tín hiệu phải gọi thú y, không đợi tới cuối lứa.
Những quan sát này chỉ mất ít phút nếu làm thành thói quen, và thường cho bạn biết có chuyện trước khi gà bắt đầu chết.
Một lứa nuôi theo nguyên tắc cùng vào cùng ra
Gà công nghiệp nên được nuôi theo lứa: nhận cùng ngày, xuất cùng đợt, rồi dọn chuồng trống trước lứa mới. Trình tự chung như sau:
- Trước khi nhận gà: dọn, rửa, sát trùng chuồng và dụng cụ, để trống một thời gian, rải độn mới, kiểm tra điện nước, quạt, máng.
- Thoả thuận chỗ bán: ai mua, mua lúc gà khoảng bao nhiêu ngày tuổi, bắt ở đâu, thanh toán thế nào. Hộ nhỏ nuôi mà không có chỗ bán là rủi ro lớn nhất.
- Nhận gà con từ nơi có nguồn gốc rõ, ghi ngày nở, các loại vắc-xin đã làm tại trại ấp.
- Úm gà con mấy tuần đầu, sau đó nới dần ra toàn chuồng; theo dõi nhiệt, nước, thức ăn mỗi ngày.
- Làm vắc-xin, phòng bệnh theo hướng dẫn của thú y; nếu có dùng thuốc theo chỉ định, ghi rõ ngày dùng và tuân thủ thời gian ngừng thuốc trước khi bán ghi trên nhãn hoặc do thú y dặn.
- Xuất bán cả đàn trong thời gian ngắn, bắt gà vào lúc mát, nhẹ tay.
- Dọn chuồng ngay sau khi xuất, xử lý phân và đệm, sát trùng, để trống rồi mới tính lứa sau.
Nguyên tắc cùng vào cùng ra giúp cắt vòng lây bệnh giữa các lứa. Nuôi gối, lứa lớn lứa nhỏ chung một chuồng, là cách nhanh nhất để mầm bệnh của lứa trước truyền sang lứa sau.
Những rủi ro mà hộ nhỏ hay không lường trước
Thứ nhất là đầu ra. Gà công nghiệp tới tuổi xuất phải bán; giữ thêm một tuần gà vẫn ăn rất nhiều, lớn thêm không bao nhiêu, nguy cơ chết vì nóng, vì bệnh chân tăng lên. Hộ nhỏ không có hợp đồng hoặc mối quen thường bị ép bán đúng lúc thị trường xuống. Chuyện liên kết, hợp tác xã, bao tiêu có site chuyên về kinh tế nông hộ phân tích; ở đây chỉ nhắc: hãy có chỗ bán trước khi có gà.
Thứ hai là tỷ lệ hao. Gà công nghiệp có thể chết vì những lý do gà ta hiếm gặp: đột tử ở gà lớn nhanh, bệnh chân, sốc nóng. Khi lập kế hoạch, đừng tính như thể mọi con gà con nhận về đều sẽ xuất bán.
Thứ ba là phân và mùi. Vài trăm con gà công nghiệp thải lượng phân lớn hơn đàn gà ta cùng số con, chủ yếu tập trung trong chuồng. Nếu chuồng gần khu dân cư, chuyện mùi, ruồi có thể thành mâu thuẫn với hàng xóm. Luật Chăn nuôi năm 2018 có yêu cầu về xử lý chất thải và khoảng cách trong chăn nuôi; quy mô của bạn có thể vượt mức nông hộ đơn giản, nên hỏi xã về việc kê khai và yêu cầu áp dụng.
Thứ tư là sức người. Một lứa gà công nghiệp đòi hỏi người có mặt ở chuồng nhiều lần mỗi ngày, kể cả ban đêm những ngày nóng hoặc mưa bão. Nếu cả nhà đi làm, ai sẽ trông chuồng là câu hỏi phải trả lời trước.
Câu hỏi thường gặp
Gà công nghiệp nuôi bao lâu thì xuất chuồng?
Tuỳ giống và khối lượng người mua yêu cầu, gà thịt công nghiệp lông trắng thường được xuất sau khoảng năm đến bảy tuần nuôi. Đơn vị bán giống thường có bảng hướng dẫn khối lượng theo tuần tuổi. Hãy thống nhất với người mua về thời điểm và khối lượng trước khi nhận gà.
Có thể thả vườn gà công nghiệp lông trắng không?
Không nên. Gà công nghiệp nặng nề, đi lại kém, chịu nóng rất yếu và không tự kiếm ăn được. Thả ra vườn gà dễ bị nóng, bị thú bắt và không lớn đúng tiềm năng. Muốn nuôi thả vườn, hãy chọn gà ta hoặc gà lông màu.
Vì sao gà công nghiệp hay chết đột ngột khi gần xuất chuồng?
Gà lớn rất nhanh nên tim, phổi, chân làm việc gần giới hạn. Nắng nóng, chuồng bí, mật độ dày, lùa bắt mạnh tay đều có thể làm gà chết đột ngột. Giữ chuồng mát, nước đầy đủ, không quá dày và hỏi thú y nếu số gà chết tăng.
Thời gian ngừng thuốc là gì?
Là khoảng thời gian từ lần cuối dùng thuốc thú y tới khi được giết mổ để thịt không còn tồn dư thuốc vượt mức cho phép. Mỗi loại thuốc có thời gian ngừng riêng, ghi trên nhãn hoặc do thú y dặn. Bán gà khi chưa hết thời gian ngừng thuốc là vi phạm và gây hại cho người ăn.
Nuôi vài trăm con gà công nghiệp có phải đăng ký không?
Luật Chăn nuôi năm 2018 phân chia quy mô chăn nuôi và có yêu cầu kê khai, xử lý chất thải, khoảng cách tương ứng. Ngưỡng cụ thể do văn bản hướng dẫn quy định và có thể thay đổi. Hãy hỏi ủy ban nhân dân xã hoặc cán bộ chăn nuôi thú y trước khi dựng chuồng.
Có nên nuôi gà công nghiệp vào mùa nóng không?
Mùa nóng là thời điểm rủi ro nhất. Nếu chuồng không có quạt, không có phương án làm mát và dự phòng mất điện, nhiều hộ chọn giảm mật độ, chuyển sang gà lông màu chịu nóng tốt hơn hoặc để chuồng trống trong cao điểm nắng nóng.